Hàng lấy từ Trung Quốc về bán chia làm ba nhóm theo mức kiểm soát: hàng cấm nhập hoặc cấm kinh doanh (không được đưa về bán dù bằng đường nào), hàng có điều kiện (phải công bố, hợp quy, kiểm tra chuyên ngành, có giấy phép trước khi lưu thông), và hàng thông thường. Người bán nhỏ ít khi đặt nhầm hàng cấm rõ ràng, nhưng rất hay vướng nhóm thứ hai: mỹ phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện, thiết bị phát sóng, đồ tiếp xúc thực phẩm.
Danh mục cụ thể và cơ quan quản lý từng nhóm thay đổi theo thời gian, nên bài này không liệt kê số văn bản hay mã hàng. Mục tiêu là giúp bạn nhận ra một mặt hàng có khả năng thuộc nhóm nào, biết hỏi ai và tra ở đâu, và hiểu vì sao "bên order nhận gửi" không có nghĩa là hàng được phép bán. Trước mỗi lô hàng mới, hãy kiểm lại quy định hiện hành với cơ quan hải quan hoặc cơ quan quản lý chuyên ngành.
Ba nhóm hàng theo mức kiểm soát
Bảng dưới gom các nhóm người bán nhỏ hay gặp. Đây là bức tranh nguyên lý, không thay cho danh mục chính thức.
| Nhóm | Ví dụ thường gặp | Hệ quả với người bán nhỏ |
|---|---|---|
| Cấm nhập khẩu, cấm kinh doanh | Vũ khí và đồ có tính năng như vũ khí, pháo, chất ma tuý, một số hoá chất độc; hàng tiêu dùng đã qua sử dụng như quần áo cũ, đồ điện tử cũ; hàng có nội dung bị cấm lưu hành | Không có đường hợp pháp để đưa về bán; bị phát hiện thì hàng bị thu giữ, người bán có thể bị xử lý nặng |
| Có điều kiện: công bố, hợp quy, kiểm tra chuyên ngành, giấy phép | Mỹ phẩm; đồ chơi trẻ em; một số thiết bị điện, điện tử; mũ bảo hiểm; thiết bị phát sóng vô tuyến; dụng cụ tiếp xúc thực phẩm; thực phẩm, thực phẩm chức năng; thuốc, thiết bị y tế | Phải hoàn tất thủ tục trước khi bán; hàng order không chứng từ thường không đáp ứng được |
| Hàng thông thường | Phần lớn quần áo mới, túi, phụ kiện thời trang, văn phòng phẩm, đồ trang trí, đồ gia dụng không dùng điện | Vẫn cần chứng từ nguồn gốc, nhãn hàng hoá đúng quy định khi bán |
Ranh giới giữa các nhóm không phải lúc nào cũng hiển nhiên. Một chiếc đèn ngủ cắm điện có thể thuộc diện phải hợp quy, còn cũng chiếc đèn đó chạy pin có thể khác. Một bộ đồ chơi ghép hình thuộc đồ chơi trẻ em, nhưng một bộ xếp hình trang trí cho người lớn có thể được xếp khác. Khi không chắc, hãy coi như hàng thuộc nhóm chặt hơn cho đến khi kiểm được.
Vì sao "bên order nhận gửi" không có nghĩa là được phép bán
Nhiều người bán nhỏ lập luận: bên trung gian đã nhận vận chuyển, hàng đã về đến tay, vậy là ổn. Lập luận này nhầm ở chỗ coi việc vận chuyển và việc kinh doanh là một. Bên trung gian có thể nhận gửi một mặt hàng vì họ không kiểm từng món, vì họ gộp hàng của nhiều khách, hoặc vì tuyến của họ không bị soi kỹ ở thời điểm đó. Không bên nào trong số đó cấp cho bạn quyền bán.
Trách nhiệm pháp lý khi hàng được bày bán thuộc về người đang bán. Khi đoàn kiểm tra vào tiệm, hoặc khi sàn thương mại điện tử rà soát gian hàng, câu hỏi được đặt ra cho chính bạn: hàng này nguồn gốc từ đâu, đã công bố hay hợp quy chưa, nhãn có đủ thông tin bắt buộc không. Câu trả lời "bên order gửi về" không giải quyết được câu hỏi nào trong số đó.
Điều này đặc biệt đáng lưu ý với nhóm hàng có điều kiện. Thủ tục công bố mỹ phẩm hay chứng nhận hợp quy đồ chơi gắn với tổ chức chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường, có hồ sơ của nhà sản xuất, có thử nghiệm. Hàng mua lẻ trên sàn, gom về qua trung gian, thường không có những hồ sơ đó, và người bán nhỏ gần như không tự làm được cho từng lô vài chục món.
Các nhóm hàng người bán nhỏ hay vướng nhất
Mỹ phẩm. Son, kem, nước hoa, sản phẩm chăm sóc da, tóc, móng thuộc nhóm phải công bố trước khi lưu thông. Hàng không rõ nguồn gốc còn có rủi ro sức khoẻ cho người dùng, và khi có phản ứng da, người bán là người đầu tiên bị hỏi. Đây là nhóm nên tránh nếu bạn không có đường nhập chính thức.
Đồ chơi trẻ em. Đồ chơi thuộc diện quản lý về an toàn, phải có chứng nhận hợp quy và dấu hợp quy, nhãn tiếng Việt có cảnh báo độ tuổi. Những mối nguy kỹ thuật như chi tiết nhỏ gây hóc, pin cúc áo, nam châm nhỏ, chất dẻo có phụ gia độc hại không nhìn thấy được bằng mắt.
Đồ điện, điện tử dùng điện lưới. Một số thiết bị điện gia dụng thuộc diện phải hợp quy về an toàn điện và tương thích điện từ. Sạc, ổ cắm, máy sấy, nồi điện nhỏ là những món người bán nhỏ hay đặt mà ít khi kiểm.
Thiết bị phát sóng. Bộ đàm, thiết bị phát wifi, thiết bị không dây công suất lớn, một số loại máy bay không người lái có thể phải đáp ứng quy định về tần số và hợp quy. Có thiết bị còn bị hạn chế sử dụng.
Đồ tiếp xúc thực phẩm. Hộp đựng, bình nước, dụng cụ nhà bếp bằng nhựa, silicon, kim loại phủ lớp chống dính có yêu cầu về an toàn vệ sinh. Mùi nhựa nặng, màu sắc quá sặc sỡ ở mặt tiếp xúc là dấu hiệu cần cẩn trọng.
Thực phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc. Nhóm này có quy định riêng rất chặt, cộng với rủi ro sức khoẻ trực tiếp. Site này không khuyến khích người bán nhỏ lấy nhóm hàng này qua đường order.
Cách tự tra một mặt hàng trước khi đặt
Bạn không cần là chuyên gia hải quan để làm bước sơ loại. Trình tự dưới đây giúp phát hiện phần lớn rủi ro trước khi xuống tiền:
- Mô tả mặt hàng bằng chất liệu, công dụng, đối tượng dùng và nguồn năng lượng (điện lưới, pin, không dùng điện). Mô tả càng rõ, việc xếp nhóm càng chính xác.
- Tự hỏi: người dùng là trẻ em không? Sản phẩm bôi lên da, ăn uống, tiếp xúc thực phẩm không? Cắm điện hoặc phát sóng không? Có pin, chất lỏng, khí nén không? Mỗi câu "có" là một dấu hiệu nhóm có điều kiện.
- Tra mã HS (mã phân loại hàng hoá) gần đúng của mặt hàng trên các công cụ tra cứu của cơ quan hải quan. Từ mã HS có thể thấy chính sách mặt hàng: có thuộc danh mục cấm, quản lý chuyên ngành hay không.
- Hỏi bên trung gian xem họ có danh sách hàng không nhận hoặc hàng phải khai riêng. Danh sách này phản ánh kinh nghiệm thực tế của họ với hải quan và đơn vị vận chuyển.
- Với mặt hàng thuộc nhóm có điều kiện, hỏi cơ quan quản lý chuyên ngành hoặc một doanh nghiệp làm thủ tục nhập khẩu chính ngạch về điều kiện cụ thể và chi phí làm hồ sơ.
- Ghi kết quả tra vào sổ mặt hàng, kèm ngày tra. Quy định đổi thì ngày tra giúp bạn biết lúc nào cần kiểm lại.
Bước tra mã HS là chỗ người mới hay bỏ qua vì thấy khó. Thực tế bạn không cần mã chính xác đến từng chữ số cho bước sơ loại; chỉ cần đúng chương, đúng nhóm để biết có rủi ro hay không, phần chính xác để người làm thủ tục lo nếu bạn đi chính ngạch.
Những rủi ro ít ai nghĩ tới
Hình in, hoa văn và nội dung trên hàng. Hàng in hình ảnh, chữ có nội dung trái quy định của Việt Nam, kể cả ấn phẩm, bản đồ có nội dung sai lệch về chủ quyền lãnh thổ Việt Nam, có thể bị thu giữ dù bản thân mặt hàng là thứ bình thường như áo phông, sổ tay, quả địa cầu. Với hàng in hình, hãy xem kỹ ảnh thật, không chỉ ảnh đại diện.
Hàng "đã qua sử dụng" trá hình. Một số shop bán hàng trưng bày, hàng mẫu, hàng tân trang dưới mô tả mơ hồ. Với quần áo, giày dép, đồ điện tử, nếu hàng thực chất là hàng cũ thì rơi vào nhóm có rủi ro rất cao.
Hàng mang nhãn hiệu của người khác. Không nằm trong danh mục cấm nhập theo nghĩa hẹp, nhưng bán hàng giả mạo nhãn hiệu là vi phạm, và ở quy mô lớn có thể bị xử lý nặng. Đây là một chủ đề riêng cần đọc kỹ.
Hàng nằm trong quy định thay đổi. Một mặt hàng hôm nay chưa bị quản lý có thể bị đưa vào diện kiểm tra sau một văn bản mới. Người bán lâu năm thường theo dõi tin tức của cơ quan hải quan và hội ngành hàng của mình để biết sớm.
Khi đã lỡ đặt hàng thuộc nhóm có điều kiện
Nếu bạn phát hiện mặt hàng mình vừa đặt thuộc nhóm phải công bố hay hợp quy, việc đầu tiên là dừng các đơn tiếp theo cùng loại. Với lô đang trên đường, hỏi bên trung gian khả năng giữ lại kho, huỷ hoặc trả lại shop trong nội địa Trung Quốc. Chi phí huỷ một lô nhỏ ngay lúc đầu thường thấp hơn nhiều so với rủi ro khi bày bán.
Nếu hàng đã về tay, đừng vội đăng bán rộng rãi. Tìm hiểu xem có đường hợp thức hoá không: ví dụ nhà sản xuất có hồ sơ, có doanh nghiệp nhập khẩu chính ngạch nhận làm thủ tục cho lô hàng tương tự. Với lô quá nhỏ, chi phí làm hồ sơ có thể lớn hơn giá trị hàng, và khi đó phương án hợp lý nhất có khi là ngừng kinh doanh mặt hàng đó.
Nếu bị kiểm tra trong lúc còn giữ hàng thuộc nhóm có điều kiện, hãy hợp tác, trình bày trung thực nguồn gốc và xuất trình mọi giấy tờ đang có: tin nhắn đặt hàng, chứng từ thanh toán, phiếu giao nhận của bên trung gian. Những giấy tờ này không biến hàng thành hợp lệ, nhưng cho thấy bạn không có ý che giấu.
Bài học rút ra cho các lô sau nằm ở thứ tự công việc: tra nhóm hàng trước, rồi mới tìm shop, so giá. Người bán nhỏ thường làm ngược lại vì giá trên sàn là thứ hấp dẫn đầu tiên. Đổi thứ tự này là cách rẻ nhất để không mất tiền vì một lô hàng không bán được.
Câu hỏi thường gặp
Mua mỹ phẩm Trung Quốc về dùng thử rồi bán lẻ cho người quen có sao không?
Bán cho người khác, dù là người quen, vẫn là đưa hàng hoá ra lưu thông. Mỹ phẩm thuộc nhóm phải công bố, hàng không có công bố và không rõ nguồn gốc có thể bị xử lý, cộng thêm rủi ro sức khoẻ cho người dùng. Nếu muốn kinh doanh mỹ phẩm, nên đi qua đơn vị nhập khẩu và phân phối chính thức.
Đồ chơi không pin, không chi tiết nhỏ có cần hợp quy không?
Việc đồ chơi có thuộc diện phải hợp quy hay không không chỉ phụ thuộc vào pin hay chi tiết nhỏ mà vào việc nó là đồ chơi cho trẻ em theo định nghĩa của quy chuẩn. Nhiều đồ chơi đơn giản vẫn thuộc diện quản lý. Kiểm lại với quy định hiện hành hoặc cơ quan tiêu chuẩn đo lường chất lượng trước khi nhập.
Tra mã HS ở đâu cho người không chuyên?
Cơ quan hải quan có công cụ tra cứu biểu thuế và mã HS công khai. Bạn có thể tìm theo từ khoá mô tả hàng. Với mặt hàng phức tạp, nhờ một doanh nghiệp làm thủ tục hải quan xem giúp, hoặc gửi câu hỏi tới cơ quan hải quan. Lưu ý mã bạn tự tra chỉ để sơ loại, không thay kết quả phân loại chính thức.
Bên order nói hàng này họ gửi bình thường, có tin được không?
Họ nói đúng về khả năng vận chuyển của họ, nhưng điều đó không trả lời câu hỏi hàng có được phép bán hay không. Trách nhiệm khi hàng bị kiểm tra ở tiệm thuộc về người bán. Hãy tách hai câu hỏi: gửi được không, và bán được không, rồi tìm câu trả lời cho câu thứ hai ở cơ quan có thẩm quyền.
Hàng bị thu giữ vì thuộc nhóm cấm thì có đòi bên trung gian bồi thường được không?
Thường là không, vì hầu hết điều khoản dịch vụ ghi rõ khách tự chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của hàng mình đặt. Một số bên còn yêu cầu khách bù chi phí phát sinh. Vì vậy trách nhiệm tra cứu trước khi đặt nằm ở bạn, không thể chuyển sang người vận chuyển.
Có danh sách nào cố định để người bán nhỏ học thuộc không?
Không nên học thuộc, vì danh mục được sửa đổi theo thời gian và mỗi mặt hàng cụ thể còn phải xét theo mô tả thực tế. Cách bền hơn là nắm các câu hỏi sơ loại: trẻ em, da, ăn uống, điện, sóng, pin, đã qua sử dụng, nhãn hiệu người khác. Gặp câu "có" thì tra kỹ.