Thâm Quyến (深圳 – Shenzhen) là nơi người bán nhỏ Việt Nam tìm đến khi cần hàng điện tử, linh kiện và phụ kiện điện thoại; điểm hẹn quen thuộc nhất là khu phố Hoa Cường Bắc (华强北 – Huaqiangbei) ở quận Phúc Điền (Futian). Ở đây cáp sạc, củ sạc, ốp lưng, tai nghe, loa nhỏ, đèn LED, mô-đun mạch và dụng cụ sửa chữa được bán dày đặc trong những toà nhà nhiều tầng, cạnh nhau trên một trục phố đi bộ.
Thâm Quyến hợp với chủ shop phụ kiện điện thoại, người bán đồ công nghệ nhỏ trên mạng, thợ sửa chữa cần linh kiện và người làm sản phẩm tự lắp ráp. Nó không hợp với người cần quần áo, đồ gia dụng cỡ lớn hay hàng trang trí. Nhóm hàng ở đây cũng là nhóm dính nhiều quy định nhất khi về Việt Nam: pin, thiết bị dùng điện, thiết bị phát sóng và hàng đã qua sử dụng. Bài này đi từ vùng hàng, cách đi, một ngày xem hàng tới những thứ phải hỏi trước khi trả tiền.
Thâm Quyến làm hàng gì và Hoa Cường Bắc đứng ở đâu trong bức tranh đó
Thâm Quyến là thành phố công nghiệp trẻ, lớn lên từ đặc khu kinh tế mở đầu thập niên 1980, nằm sát Hồng Kông ở phía nam tỉnh Quảng Đông. Quanh thành phố là cả một chuỗi nhà máy điện tử: lắp ráp, ép nhựa vỏ, làm bo mạch, đóng gói. Phần lớn xưởng nằm ở các quận vùng ven như Bảo An (Bao'an), Long Hoa (Longhua), Long Cương (Longgang) và các thị trấn giáp Đông Quản. Người bán nhỏ hiếm khi vào thẳng những xưởng này; cửa vào của họ là các khu chợ điện tử trong nội đô.
Hoa Cường Bắc là cửa vào lớn nhất. Đây không phải một cái chợ mà là một khu phố: dọc trục đường đi bộ là nhiều toà trung tâm điện tử, mỗi toà chia thành hàng trăm quầy nhỏ, quầy chỉ rộng vừa một tủ kính. Toà nổi tiếng nhất và lâu đời nhất là Trung tâm điện tử SEG (赛格电子市场), gắn với toà tháp SEG; quanh đó còn nhiều trung tâm khác chuyên điện thoại, phụ kiện, linh kiện, thiết bị an ninh, đèn LED. Tên và chủ quản các toà có thay đổi theo năm, nên dùng tên toà chỉ để định hướng.
Điều đáng biết là nhiều quầy ở Hoa Cường Bắc không phải người sản xuất mà là đầu mối của xưởng hoặc là người gom hàng từ nhiều xưởng. Họ giữ mẫu tại quầy, còn hàng nằm ở kho hoặc ở xưởng ngoài vùng ven. Đó là lý do một quầy có thể chào hàng trăm mẫu mà không quầy nào chất đầy hàng. Với người bán nhỏ, điều này vừa tiện (xem được nhiều mẫu trong một buổi) vừa là bẫy (mẫu chào và hàng giao có thể không cùng một nguồn).
Hợp với người bán nào và nên tìm gì
Bảng dưới gợi ý cách dùng Thâm Quyến theo kiểu kinh doanh. Đây là cách sắp xếp chuyến đi, không phải lời khuyên chọn mặt hàng:
| Kiểu người bán | Nên tìm ở Thâm Quyến | Chú ý riêng |
|---|---|---|
| Shop phụ kiện điện thoại | Ốp lưng, kính cường lực, cáp, giá đỡ, phụ kiện theo mẫu máy mới | Mẫu máy đổi nhanh, hàng theo đời máy cũ khó bán; đặt lô nhỏ, nhiều mẫu |
| Bán đồ công nghệ nhỏ trên mạng | Loa nhỏ, đèn bàn, quạt cầm tay, thiết bị nhà thông minh | Đồ có pin và đồ phát sóng phải hỏi kỹ giấy tờ hợp quy |
| Thợ sửa điện thoại, máy tính | Linh kiện thay thế, dụng cụ, máy hàn, vật tư | Phân biệt linh kiện mới, linh kiện tháo máy và linh kiện "tương thích" |
| Người làm sản phẩm tự lắp ráp | Mô-đun mạch, cảm biến, dây, vỏ hộp, LED | Mua theo mã linh kiện; ghi rõ thông số khi đặt lại |
| Tiệm quà tặng công nghệ | Sạc dự phòng, tai nghe, đồng hồ thông minh không thương hiệu | In logo riêng cần số lượng tối thiểu; hỏi trước |
Nếu cửa hàng của bạn bán quần áo, giày, túi thì Thâm Quyến không phải điểm đến chính. Các vùng đó nằm ở Hổ Môn (Đông Quản), ở thành phố Quảng Châu hoặc ở Phúc Kiến; ghép một ngày Thâm Quyến vào chuyến đi chỉ đáng khi bạn có thêm nhóm hàng điện tử.
Đi từ Việt Nam tới Thâm Quyến
Có ba cách người bán nhỏ hay dùng. Cách thứ nhất là bay. Đường bay giữa Việt Nam và Thâm Quyến, Quảng Châu thay đổi theo mùa và theo hãng, có lúc có chuyến thẳng, có lúc phải nối; vào thời điểm chuẩn bị chuyến đi, bạn tra lại lịch bay hiện có. Nếu bay tới Quảng Châu, từ đó sang Thâm Quyến bằng tàu cao tốc chỉ mất khoảng một giờ hoặc ít hơn, tuỳ ga đi và ga đến; các ga lớn phía Thâm Quyến gồm Thâm Quyến Bắc (Shenzhen North) và Phúc Điền (Futian), ga Phúc Điền nằm ngay khu trung tâm.
Cách thứ hai là đường bộ: qua cửa khẩu ở Lạng Sơn sang Bằng Tường, lên Nam Ninh rồi đi tàu cao tốc về phía đông qua Quảng Châu tới Thâm Quyến. Cách này tốn thời gian hơn nhưng hợp với người muốn ghé thêm Nam Ninh hoặc Quảng Châu, và người quen đi đường bộ. Cách thứ ba là đi qua Hồng Kông rồi vào Thâm Quyến qua cửa khẩu La Hồ (Lo Wu) hoặc Phúc Điền; đường này đòi hỏi giấy tờ nhập cảnh cho cả Hồng Kông lẫn Trung Quốc đại lục, nên chỉ hợp với người đã có sẵn cả hai.
Dù đi đường nào, hộ chiếu và thị thực Trung Quốc là điều kiện bắt buộc; giấy thông hành vùng biên không dùng được để đi sâu tới Thâm Quyến. Thủ tục thị thực, điều kiện và thời hạn thay đổi theo từng giai đoạn, nên kiểm với cơ quan lãnh sự Trung Quốc trước khi đặt vé. Khi đã ở Thâm Quyến, tàu điện ngầm phủ rộng và có ga ngay khu Hoa Cường Bắc; chọn chỗ ở trong quận Phúc Điền giúp bạn đi bộ được tới khu chợ, đỡ mất buổi sáng vì kẹt xe.
Một ngày xem hàng ở Hoa Cường Bắc
Khu này rộng và nhiều tầng; đi không có kế hoạch thì đến chiều vẫn chưa xem hết một toà. Một ngày mẫu cho người đi lần đầu:
- Buổi sáng, đi một vòng không mua. Đi dọc trục phố đi bộ, vào hai ba toà lớn, chỉ ghi nhận toà nào bán nhóm hàng của bạn, tầng nào là hàng hoàn thiện, tầng nào là linh kiện. Chụp ảnh mặt quầy (không chụp người) và ghi số quầy vào sổ.
- Giữa sáng, chọn ba đến năm quầy. Hỏi cùng một bộ câu cho mỗi quầy: hàng có sẵn hay phải đặt, số lượng tối thiểu theo mẫu và theo màu, thời gian giao tới kho gom hàng, có hộp hay đóng túi trần, có giấy chứng nhận gì kèm theo.
- Trưa, so sánh trên giấy. Ngồi ăn trưa và kẻ một bảng: quầy, mẫu, số lượng tối thiểu, thời gian giao, giấy tờ. Quầy nào trả lời mập mờ chuyện giấy tờ hoặc tránh câu hỏi về nguồn hàng thì gạch bớt.
- Đầu giờ chiều, xin mẫu và thử ngay tại quầy. Cắm sạc thử bằng thiết bị của bạn, nghe thử tai nghe, đo dòng sạc nếu mang đồng hồ đo. Hỏi rõ mẫu thử có cùng lô với hàng giao không.
- Chiều muộn, chốt đơn nhỏ. Đặt số lượng vừa đủ để bán thử, ghi rõ mẫu, màu, số lượng, cách đóng gói và địa chỉ kho nhận lên phiếu; chụp lại phiếu có xác nhận của quầy.
- Tối, gửi thông tin cho bên vận chuyển. Báo trước cho bên gom hàng biết lô có pin hay không để họ chọn tuyến phù hợp; lô có pin mà không báo thường bị trả lại ở kho.
Đi hai ngày thì ngày thứ hai dành cho việc quay lại đúng những quầy đã chọn và một buổi ở khu linh kiện nếu bạn làm sửa chữa. Đừng cố xem hết; Hoa Cường Bắc không có điểm kết thúc.
Bốn loại hàng trông giống nhau trên quầy
Cùng một chiếc tai nghe hoặc một sợi cáp có thể thuộc bốn loại rất khác nhau về rủi ro. Người bán nhỏ cần hỏi để biết mình đang cầm loại nào:
| Loại hàng | Nhận diện thường gặp | Rủi ro khi bán ở Việt Nam |
|---|---|---|
| Hàng không thương hiệu (OEM, nhãn trắng) | Hộp trơn hoặc hộp chung, có thể in logo riêng theo số lượng | Hợp pháp nếu đủ nhãn hàng hoá, chứng từ và hợp quy khi nhóm hàng đòi |
| Hàng có thương hiệu thật của nhà sản xuất Trung Quốc | Hộp in tên hãng, có tem, có trang thông tin | Phải có nguồn gốc rõ; bán như hàng nhập khẩu thông thường |
| Hàng tân trang, "dựng lại" | Vỏ mới, bên trong là linh kiện cũ | Dễ hỏng, khó bảo hành; nhiều nhóm hàng đã qua sử dụng không được nhập |
| Hàng mang nhãn hiệu của hãng khác | Logo, kiểu hộp y hệt hàng của hãng lớn | Hàng giả mạo nhãn hiệu: bị thu giữ, xử phạt, kể cả người bán lẻ |
Người bán nhỏ hay nghĩ hàng nhái chỉ là chuyện của người làm lớn. Thực tế, cơ quan quản lý thị trường kiểm tra cả tiệm nhỏ và gian hàng trên mạng; hàng mang nhãn hiệu của người khác bị xử lý như nhau dù bạn bán năm chiếc hay năm trăm chiếc. Cách an toàn nhất là chỉ lấy hàng không thương hiệu hoặc thương hiệu thật của chính nhà sản xuất, và giữ chứng từ mua.
Pin, sạc, thiết bị phát sóng và hàng cũ: phần pháp lý
Pin lithium có trong sạc dự phòng, tai nghe không dây, loa, đèn, quạt cầm tay. Khi vận chuyển, pin là hàng có điều kiện: hãng bay hạn chế mang theo hành lý ký gửi, còn các tuyến gom hàng thường tách lô có pin ra đi riêng hoặc từ chối nhận một số loại. Báo trung thực cho bên vận chuyển là cách duy nhất để lô hàng không bị giữ lại giữa đường.
Thiết bị dùng điện và thiết bị phát sóng như củ sạc, ổ cắm, tai nghe Bluetooth, thiết bị phát wifi thuộc các nhóm mà Việt Nam quản lý bằng quy chuẩn kỹ thuật: tuỳ loại, phải chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy hoặc kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu. Danh mục do các bộ quản lý ngành ban hành và được sửa đổi; trước khi chọn nhóm hàng để bán lâu dài, bạn tra danh mục hiện hành hoặc hỏi bên làm thủ tục hải quan xem mặt hàng đó cần giấy gì.
Hàng điện tử đã qua sử dụng là vùng nguy hiểm nhất. Nhiều nhóm hàng tiêu dùng đã qua sử dụng, trong đó có hàng điện tử, nằm trong danh mục cấm nhập khẩu vào Việt Nam theo quy định hiện hành. Điện thoại "like new", linh kiện tháo máy hay máy tân trang bày bán công khai ở Hoa Cường Bắc không có nghĩa là mang về Việt Nam bán được. Khi không chắc, hãy coi đó là hàng không nhập được.
Cuối cùng là nhãn hàng hoá: hàng nhập về bán phải có nhãn đủ thông tin theo quy định, kể cả nhãn phụ tiếng Việt. Phần nhãn phụ đã có bài riêng ở các trang chuyên về nhập khẩu; ở đây chỉ cần nhớ hỏi quầy xem hộp có đủ tên hàng, xuất xứ, thông số hay không, vì hộp trơn hoàn toàn sẽ làm bạn tốn thêm một khâu.
Tính giá về tay một lô phụ kiện: ví dụ giả định
Lấy ví dụ giả định một lô 200 sợi cáp sạc. Gọi giá mua tại quầy là G mỗi sợi. Lô này còn chịu phí chuyển từ quầy tới kho gom hàng tại Trung Quốc (chia đều cho 200 sợi), phí dịch vụ của bên gom hàng nếu có, cước vận chuyển về Việt Nam tính theo cân hoặc theo khối, chi phí nhận hàng và giao trong nước. Cộng tất cả rồi chia cho số sợi bán được, không phải số sợi đã mua.
Chỗ người mới hay bỏ sót là tỷ lệ lỗi. Phụ kiện giá thấp có tỷ lệ hỏng khi kiểm (đứt ngầm, đầu lỏng, sạc chậm) không nhỏ. Giả sử trong ví dụ có 6 sợi hỏng, giá vốn thật là tổng chi phí chia cho 194 sợi. Nếu bạn lại cam kết đổi mới trong một tháng, nên chừa thêm một phần cho hàng khách trả về. Với tai nghe và loa có pin, tỷ lệ này thường cao hơn cáp, và hàng lỗi không trả lại quầy được nếu bạn đã về nước.
Một thói quen nhỏ giúp nhiều: ghi vào sổ mỗi lô theo các cột quầy, mẫu, số lượng, số lỗi khi nhận, số khách trả. Sau ba bốn lô, bạn biết quầy nào giao đều, quầy nào lô sau kém lô trước, và đó là thông tin không bảng giá nào cho bạn được. Thông tin giá, cước, thủ tục thay đổi thường xuyên; mọi con số trong ví dụ này chỉ để minh hoạ cách tính.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mua điện thoại ở Hoa Cường Bắc về bán lại không?
Không nên với người bán nhỏ. Điện thoại là nhóm hàng có quy định riêng về hợp quy và nhập khẩu, máy cũ hoặc máy tân trang lại dính quy định cấm nhập hàng đã qua sử dụng. Rủi ro bị thu giữ và khó bảo hành cho khách cao hơn nhiều so với phụ kiện.
Mang sạc dự phòng mua ở Thâm Quyến về bằng máy bay được không?
Sạc dự phòng thường chỉ được mang theo người trong hành lý xách tay, với giới hạn dung lượng và số lượng do hãng bay và nhà chức trách hàng không quy định; không được để trong hành lý ký gửi. Mang nhiều chiếc để bán là hàng kinh doanh, không phải đồ dùng cá nhân. Kiểm quy định của hãng bay trước chuyến.
Đi Thâm Quyến lần đầu nên ở khu nào?
Người đi xem hàng điện tử thường chọn khu quanh Hoa Cường Bắc ở quận Phúc Điền để đi bộ được tới chợ và gần ga tàu cao tốc Phúc Điền. Nếu kết hợp thăm xưởng ở vùng ven thì ở gần ga tàu điện ngầm có tuyến đi thẳng ra đó sẽ đỡ thời gian di chuyển.
Quầy ở Hoa Cường Bắc có bán lẻ một vài chiếc không?
Nhiều quầy bán cả lẻ lẫn sỉ, nhất là ở tầng thấp; quầy ở tầng trên hoặc quầy đầu mối xưởng thường chỉ nhận theo số lượng tối thiểu. Giá lẻ và giá sỉ khác nhau rõ, nên khi hỏi giá hãy nói luôn số lượng dự định để được báo đúng bậc.
Thâm Quyến có lễ nghỉ nào làm chợ vắng không?
Có. Dịp Tết âm lịch, nhiều quầy và xưởng nghỉ dài, có nơi đóng trước Tết và mở lại chậm sau Tết; dịp nghỉ lễ Quốc khánh đầu tháng Mười cũng ảnh hưởng tới thời gian giao hàng. Lên lịch chuyến đi và đặt hàng tránh các khoảng này, kiểm lịch nghỉ cụ thể của năm đó.
Nên trả tiền cho quầy bằng cách nào?
Phổ biến là tiền mặt nhân dân tệ hoặc ví điện tử nội địa Trung Quốc. Người nước ngoài có thể liên kết thẻ quốc tế với một số ví theo chính sách tại thời điểm đó. Tránh nhờ người lạ thanh toán hộ hay đổi tiền qua người không có giấy phép; giữ biên nhận hoặc ảnh phiếu đặt hàng có xác nhận của quầy.