Người đánh hàng Trung Quốc phải theo hai cuốn lịch cùng lúc: lịch bán ở Việt Nam (Tết, tựu trường, Trung thu, Noel, mùa lạnh) và lịch bên Trung Quốc (Tết Nguyên đán nghỉ dài, các kỳ nghỉ lễ, các đợt giảm giá lớn trên sàn như 618 và 11/11). Chỗ hai lịch chồng nhau là chỗ dễ lỡ hàng nhất, điển hình là Tết: cả hai nước cùng ăn Tết âm lịch, nên đúng lúc bạn cần hàng nhất cũng là lúc xưởng và kho bên kia đóng cửa.
Bài này đi qua từng mốc lớn trong năm, giải thích vì sao mỗi mốc làm hàng chậm hoặc làm giá đổi, rồi chỉ cách lập lịch đặt hàng ngược từ ngày bạn muốn có hàng trên kệ. Các khoảng thời gian trong bài là ước lượng để lập kế hoạch; mỗi năm, mỗi ngành, mỗi người bán một khác, nên luôn hỏi lại trước mùa.
Vì sao phải theo hai cuốn lịch
Lịch bán ở Việt Nam quyết định khi nào bạn cần hàng. Lịch bên Trung Quốc quyết định khi nào hàng có thể đi. Người mới thường chỉ nhìn cuốn thứ nhất: thấy sắp tới mùa thì đặt hàng, rồi mới biết bên kia đang nghỉ lễ, kho đang ùn, hoặc xưởng đang chạy đơn lớn cho mùa giảm giá nội địa nên đơn nhỏ bị xếp sau.
Ngoài các kỳ nghỉ, còn có nhịp làm hàng theo mùa của chính các xưởng. Hàng thu đông thường được làm và bày bán ở chợ sỉ Trung Quốc từ khá sớm, trước khi trời lạnh ở miền Bắc Việt Nam. Hàng hè cũng vậy. Ai đặt theo cảm giác thời tiết ở Việt Nam thường đến muộn, khi mẫu đẹp đã hết hoặc giá đã kém linh hoạt.
Lập lịch theo hai cuốn không cần phức tạp. Một bảng tháng, ghi bên trái các mốc bán ở Việt Nam, bên phải các mốc bên Trung Quốc, rồi tô những tháng chồng nhau. Những tháng đó là tháng phải đặt sớm hơn bình thường hoặc giữ tồn dự phòng.
Tết Nguyên đán: mốc khó nhất trong năm
Tết Nguyên đán là kỳ nghỉ dài nhất ở Trung Quốc. Kỳ nghỉ chính thức kéo dài khoảng một tuần, nhưng thực tế nhiều xưởng dừng nhận đơn mới từ vài tuần trước Tết vì công nhân về quê, và khởi động lại chậm sau Tết vì người lao động quay lại rải rác, có xưởng phải tuyển lại người. Chợ sỉ đóng cửa hoặc vắng, kho trung gian ngưng nhận hàng trong một khoảng thời gian, các tuyến vận chuyển cũng chậm theo.
Với người bán ở Việt Nam, đây là chỗ hai lịch đè lên nhau: Tết Việt và Tết Trung Quốc gần như cùng thời điểm. Hàng Tết của bạn phải về tới nơi trước khi bên kia đóng cửa, cộng thêm thời gian vận chuyển và một khoảng dự phòng cho ùn tắc ở cửa khẩu, vốn hay xảy ra những tuần cận Tết. Nhiều người bán chọn chốt đơn hàng Tết từ khoảng hai tháng trước Tết, và đặt luôn một lô hàng thường cho giai đoạn sau Tết, vì vài tuần đầu năm hàng mới về rất chậm.
Sau Tết còn một bẫy: chất lượng các lô đầu năm có thể kém ổn định hơn vì xưởng chạy với người mới. Lô đầu tiên sau Tết nên kiểm kỹ hơn bình thường, và nếu có thể, đừng đặt mẫu mới cần độ chính xác cao vào lúc này.
Các đợt giảm giá lớn trên sàn: 618 và 11/11
11/11 là ngày mua sắm do nhóm Alibaba khởi xướng trên sàn bán lẻ từ năm 2009, nay là đợt giảm giá lớn nhất năm của thương mại điện tử Trung Quốc. 618 (ngày 18/6) khởi nguồn từ ngày kỷ niệm của JD, nay các sàn đều chạy chương trình giữa năm quanh mốc này. Cuối năm còn có 12/12. Các đợt này thường kéo dài nhiều ngày, có giai đoạn đặt cọc trước và giai đoạn trả tiền chính thức.
Với người đánh hàng, các đợt này có hai mặt. Trên các sàn bán lẻ như Taobao, Tmall, một số mặt hàng có giá tốt hơn ngày thường, hợp để mua hàng mẫu hoặc mua lẻ số lượng nhỏ. Mặt khác, toàn bộ hệ thống giao vận nội địa Trung Quốc quá tải: hàng từ shop tới kho trung gian chậm hơn, kho trung gian ùn hàng, và đơn của bạn chen chung với lượng hàng khổng lồ. Hàng mua trong đợt khuyến mãi cũng có thể đi kèm điều kiện đổi trả khác ngày thường; đọc kỹ trước khi đặt.
Sàn bán sỉ như 1688 có chương trình riêng, nhưng giá sỉ vốn đã theo bậc số lượng nên mức giảm thường không phải lý do chính để đặt. Điều đáng lưu ý hơn là các xưởng cung cấp cho người bán lẻ trên sàn sẽ bận chạy hàng trước mỗi đợt; đơn sỉ nhỏ của bạn có thể bị hẹn lâu hơn. Nếu không cần gấp, đặt trước đợt cao điểm vài tuần hoặc sau khi hệ thống giao vận đã bớt ùn.
Mùa quần áo: vì sao hàng bên kia đi trước thời tiết bên này
Chợ sỉ và xưởng may Trung Quốc làm hàng theo mùa của thị trường nội địa rộng lớn, trải từ vùng lạnh phía bắc tới vùng nóng phía nam. Hàng thu đông được làm sớm để kịp phân phối khắp nơi, và các chợ sỉ thời trang thường đã chuyển sang bày mẫu mùa sau trong khi thời tiết ở Việt Nam vẫn còn mùa trước. Người bán Việt đặt theo cảm giác "trời bắt đầu lạnh rồi" thường gặp cảnh mẫu đẹp đã hết, chỉ còn hàng còn lại.
Việt Nam lại có hai kiểu mùa: miền Bắc có mùa đông rõ, miền Nam nóng quanh năm với mùa mưa. Shop ở miền Nam bán áo khoác mỏng, đồ chống nắng gần như quanh năm; shop ở miền Bắc có khoảng vài tháng bán đồ len, áo khoác dày. Vì vậy cùng một mẫu đông, shop miền Bắc cần về sớm và đủ; shop miền Nam nên lấy ít và chọn kiểu mặc được lâu.
Cách làm thực tế: chia hàng mùa làm hai đợt. Đợt đầu nhỏ, đặt sớm, để thử mẫu và có hàng bán ngay khi mùa vừa chớm. Đợt hai đặt theo số bán thật của đợt đầu, trước kỳ nghỉ lễ lớn bên kia. Cuối mùa, đừng đặt thêm khi đã thấy tốc độ bán chậm lại: hàng về muộn là hàng phải cất qua năm sau, mà kiểu dáng năm sau có thể đã khác.
Bảng mốc trong năm và lúc nên đặt (ước lượng để lập kế hoạch)
Bảng dưới gom các mốc thường gặp. Cột "nên chốt đơn" là ước lượng cho đường đặt sàn qua trung gian với hàng có sẵn; hàng phải làm theo đơn cần cộng thêm thời gian sản xuất.
| Mốc | Bên nào | Ảnh hưởng | Nên chốt đơn |
|---|---|---|---|
| Tết Nguyên đán | Cả hai | Xưởng, chợ, kho nghỉ dài; cửa khẩu ùn trước Tết | Khoảng hai tháng trước Tết cho hàng Tết; đặt thêm lô dự phòng cho đầu năm |
| Nghỉ lễ đầu tháng 5 | Trung Quốc | Nghỉ vài ngày, giao vận chậm | Đặt trước cuối tháng 4 nếu cần hàng đầu tháng 5 |
| 618 | Trung Quốc | Giao vận nội địa quá tải quanh giữa tháng 6 | Đặt hàng sỉ trước đó vài tuần |
| Tựu trường | Việt Nam | Nhu cầu văn phòng phẩm, balo, đồ dùng học tập | Hàng phải về trước cao điểm vài tuần để kịp chụp ảnh, lên kệ |
| Trung thu | Cả hai | Đèn, đồ trang trí bán trong vài tuần | Chốt từ sớm, tránh dính kỳ nghỉ đầu tháng 10 bên kia |
| Quốc khánh Trung Quốc (đầu tháng 10) | Trung Quốc | Nghỉ khoảng một tuần, chợ và xưởng chậm | Chốt đơn trước cuối tháng 9 |
| 11/11 và 12/12 | Trung Quốc | Giao vận nội địa quá tải tháng 11 và đầu tháng 12 | Hàng Noel và hàng đầu Tết nên chốt trước đợt này |
| Mùa lạnh miền Bắc | Việt Nam | Áo khoác, đồ len, đồ giữ nhiệt | Mẫu thu đông bày ở chợ sỉ bên kia từ sớm; chọn từ giữa năm |
Ngày nghỉ chính thức của Trung Quốc được công bố hằng năm và có điều chỉnh làm bù. Trước mỗi mốc, hỏi người bán và bên trung gian lịch nghỉ cụ thể của họ, vì xưởng và kho thường nghỉ dài hơn lịch chính thức.
Bảng cũng không nhắc các ngày lễ ngắn hơn của Trung Quốc như Thanh minh, Đoan ngọ hay Trung thu bên đó; mỗi dịp thường chỉ nghỉ vài ngày nhưng vẫn đủ làm một đơn gấp bị chậm. Nếu hàng của bạn sát ngày, hỏi thẳng người bán có nghỉ không.
Đặt hàng ngược từ ngày bán
Cách lập lịch chắc tay nhất là bắt đầu từ ngày bạn muốn hàng nằm trên kệ, rồi lùi lại từng khâu. Ví dụ giả định cho một lô hàng Trung thu, muốn bán từ đầu tháng âm lịch thứ tám:
- Ngày bắt đầu bán: mốc gốc.
- Lùi một tuần để kiểm hàng, chụp ảnh, đăng bán, chia hàng cho cửa hàng.
- Lùi thêm thời gian vận chuyển từ kho phía Trung Quốc về tay bạn, cộng thêm khoảng dự phòng cho mùa cao điểm (thường dài hơn ngày thường).
- Lùi thêm thời gian shop gửi hàng tới kho, và thời gian sản xuất nếu là hàng làm theo đơn.
- Lùi thêm vài ngày để chọn mẫu, hỏi người bán, xác nhận số lượng, thanh toán.
- Đối chiếu mốc vừa tính với lịch nghỉ bên Trung Quốc. Nếu rơi vào kỳ nghỉ, dời lên trước kỳ nghỉ.
Điểm cuối cùng tính ra là ngày muộn nhất phải chốt đơn. Ghi nó vào lịch và đặt nhắc trước một tuần. Với hàng mùa ngắn, chốt muộn một tuần có thể là lỡ cả mùa.
Những tháng lặng nên làm gì
Giữa các mùa có những khoảng thời gian bán chậm và hàng đi êm. Đây là lúc tốt nhất để làm những việc mà mùa cao điểm không có thời gian: tìm mẫu mới, đặt hàng mẫu để thử chất lượng, hỏi thêm người bán mới, so sánh bên trung gian, và tính lại giá về tay với cước thực tế của các lô trước.
Tháng lặng cũng là lúc dọn hàng tồn và đọc lại sổ: mẫu nào chạy, mẫu nào đứng, tỷ lệ lỗi của từng người bán ra sao. Từ đó lập danh sách mẫu cho mùa tới, với số lượng dự kiến dựa trên số bán thật năm trước thay vì cảm giác.
Với người tự sang Trung Quốc, chuyến đi vào giai đoạn không cao điểm thường dễ thở hơn: chợ bớt đông, chủ gian có thời gian nói chuyện, đi lại và chỗ ở dễ đặt hơn. Nhưng nhớ rằng mẫu cho mùa cao điểm thường được bày ra trước mùa đó khá lâu, nên chuyến đi chọn mẫu Tết hay mẫu thu đông phải đi sớm hơn cảm giác của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Sau Tết bao lâu thì đặt hàng Trung Quốc lại bình thường?
Không có con số cố định. Nhiều chợ sỉ mở lại sau kỳ nghỉ chính thức nhưng hàng hoá và người bán chỉ đủ dần trong vài tuần; xưởng cần thời gian tuyển lại người. Nên hỏi trực tiếp người bán ngày họ nhận đơn và ngày họ gửi hàng được, đừng chỉ dựa vào ngày mở cửa.
Đợt 11/11 có phải là lúc tốt nhất để nhập hàng không?
Với hàng mua lẻ số lượng nhỏ trên sàn bán lẻ, có thể có giá tốt. Với hàng sỉ để bán lại, giá thường không đổi nhiều mà giao vận lại chậm, nên đó không hẳn là lúc tốt nhất. Hàng Noel và hàng đầu Tết càng không nên dồn vào đợt này vì dễ trễ.
Tết Việt Nam và Tết Trung Quốc có bao giờ lệch ngày không?
Hai nước dùng lịch âm theo múi giờ khác nhau nên có năm Tết lệch nhau một ngày, nhưng nhìn chung rơi vào cùng thời điểm. Với việc đặt hàng, coi như trùng nhau: hàng Tết phải về trước khi cả hai bên cùng nghỉ.
Hàng mùa đông nên đặt từ tháng mấy?
Mẫu thu đông thường được làm và bày ở chợ sỉ Trung Quốc khá sớm, trong khi mùa lạnh ở miền Bắc Việt Nam tới muộn hơn. Người bán lâu năm thường chọn mẫu từ khoảng giữa năm và chốt các lô chính trước kỳ nghỉ đầu tháng 10 bên kia. Mỗi năm thời tiết mỗi khác, nên chia làm hai đợt.
Nếu lỡ mùa thì hàng mùa nên xử lý thế nào?
Hàng theo dịp như đồ Trung thu, Noel nếu không bán kịp thì phải giữ gần một năm, tốn chỗ và vốn. Cân nhắc giảm giá sớm ngay cuối mùa thay vì cất, hoặc gom bán sỉ cho người khác. Lần sau, đặt hàng mùa ít hơn dự tính và dùng lô gọi thêm nếu bán tốt.
Có nên tránh hẳn việc đặt hàng vào các kỳ nghỉ lễ Trung Quốc?
Không cần tránh hẳn, nhưng phải tính thêm thời gian. Đơn đặt ngay trước kỳ nghỉ có thể nằm chờ tới khi nghỉ xong mới đi. Tốt nhất là chốt và thanh toán sao cho hàng đã tới kho trung gian trước kỳ nghỉ, hoặc đặt sau khi kỳ nghỉ kết thúc.