Ngô Châu (梧州 – Wuzhou) là thành phố ở phía đông Quảng Tây, giáp Quảng Đông, được biết đến là một trung tâm gia công đá quý nhân tạo lớn của thế giới: đá cubic zirconia (thường gọi là đá CZ), đá tổng hợp nhiều màu, đá thuỷ tinh cắt mài và các loại đá mô phỏng dùng trong trang sức.
Ngô Châu hợp với tiệm làm trang sức bạc, xưởng gia công trang sức nhỏ, shop trang sức thời trang và người làm phụ kiện thủ công. Điều quan trọng nhất cần nói ngay: đá ở đây là đá nhân tạo, phải được bán với đúng tên đó. Bài này giải thích các loại đá thường gặp, cách đặt hàng theo kích cỡ, đi tới Ngô Châu ra sao, một ngày xem hàng, và nghĩa vụ ghi đúng tên để không lừa người mua.
Ngô Châu làm gì và vì sao gọi là thủ phủ đá nhân tạo
Ngô Châu nằm bên sông Tây Giang, đầu nguồn của hệ sông Châu Giang chảy về Quảng Châu. Thành phố phát triển nghề cắt mài đá nhân tạo từ nhiều thập niên, dần hình thành cụm xưởng, chợ và khu giao dịch chuyên đá. Một lượng rất lớn đá CZ và đá tổng hợp dùng trong trang sức thời trang, đồng hồ, phụ kiện trên thế giới được cắt mài ở vùng này.
Sản phẩm chính là đá rời đã cắt mài: tròn, giọt nước, trái tim, chữ nhật, ô van, nhiều kích cỡ, nhiều màu. Bên cạnh đó có đá dùng cho đính kết, khảm, đá mặt phẳng, và một số xưởng làm cả trang sức thành phẩm gắn đá. Đá được bán theo gói, theo số lượng viên hoặc theo khối lượng tuỳ loại.
Cần phân biệt Ngô Châu với các vùng khác của Trung Quốc liên quan tới ngọc, đá tự nhiên. Ngô Châu nổi tiếng với đá nhân tạo; nếu ai đó chào "đá tự nhiên giá rẻ từ Ngô Châu", đó là lý do để hỏi kỹ hơn chứ không phải để mừng.
Với người bán nhỏ Việt Nam, giá trị của Ngô Châu là được chọn đá tận nơi theo đúng cỡ, đúng màu mình dùng, và gặp những gian cung cấp ổn định để đặt lại qua tin nhắn. Tiệm làm trang sức bạc ở Việt Nam thường dùng một bộ cỡ đá lặp đi lặp lại; tìm được một gian giữ cỡ đều quan trọng hơn tìm được gian rẻ nhất.
Các loại đá thường gặp và cách gọi đúng
Tên gọi trên thị trường rất lộn xộn. Bảng dưới phân biệt ở mức người bán cần biết; khi bán, dùng cách gọi đúng bản chất:
| Loại | Bản chất | Cách ghi khi bán |
|---|---|---|
| Đá CZ (cubic zirconia) | Tinh thể nhân tạo, mô phỏng vẻ ngoài của kim cương; khác hoàn toàn với khoáng vật zircon tự nhiên | Đá CZ, đá nhân tạo |
| Đá tổng hợp (ví dụ corundum tổng hợp) | Được tạo trong phòng thí nghiệm, có thành phần hoá học tương ứng một loại đá tự nhiên | Ghi rõ "tổng hợp", không ghi trơn tên đá tự nhiên |
| Đá thuỷ tinh cắt mài | Thuỷ tinh, đôi khi phủ lớp màu | Đá thuỷ tinh, pha lê nhân tạo |
| Đá mô phỏng khác | Vật liệu có vẻ ngoài giống một loại đá quý | Ghi đúng vật liệu; tránh tên gây nhầm |
| Đá tự nhiên (nếu có) | Khai thác từ tự nhiên | Chỉ ghi khi có căn cứ, tốt nhất có kết quả kiểm định |
Kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm là một nhóm khác, có quy định ghi tên riêng ở nhiều thị trường; không được gọi đá CZ là kim cương dưới bất kỳ hình thức nào. Với người bán nhỏ, nguyên tắc an toàn là: nếu không chắc, ghi "đá nhân tạo" và mô tả vẻ ngoài.
Đi tới Ngô Châu
Ngô Châu nằm trên tuyến đường sắt cao tốc nối Nam Ninh với Quảng Châu. Người đi đường bộ từ Việt Nam có thể qua cửa khẩu ở Lạng Sơn, lên Nam Ninh, rồi đi tàu về phía đông tới Ngô Châu. Người bay có thể vào Quảng Châu rồi đi tàu ngược về phía tây. Ga cao tốc nằm cách khu trung tâm một quãng; đi tiếp bằng taxi.
Đi Ngô Châu cần hộ chiếu và thị thực Trung Quốc; thành phố nằm ngoài phạm vi các địa bàn giáp biên mà giấy thông hành có thể dùng. Kiểm thủ tục thị thực hiện hành với cơ quan lãnh sự trước khi đi.
Ngô Châu là thành phố không quá lớn, khu giao dịch đá tập trung, nên một hai ngày là đủ cho chuyến đầu. Nhiều người ghép Ngô Châu vào chuyến Nam Ninh – Quảng Châu: dừng một đêm ở Ngô Châu giữa đường, xem đá, đặt mẫu, rồi đi tiếp. Lịch tàu, ga dừng cần tra lại trước chuyến đi.
Đá rời là hàng giá trị cao trên mỗi gram và rất dễ thất lạc. Khi đã mua, đừng để đá trong vali ký gửi hay túi để hở; nhưng cũng nhớ rằng đá mua để bán không phải đồ cá nhân, nên đường đưa về đúng là qua bên làm thủ tục có chứng từ, không phải nhét vào túi áo khi qua cửa khẩu.
Một ngày xem đá ở Ngô Châu
Ngày mẫu cho chủ tiệm làm trang sức bạc hoặc shop trang sức thời trang:
- Mang theo danh sách kích cỡ đá bạn đang dùng: hình dạng, kích thước tính bằng milimét, màu, số lượng mỗi tháng. Đá được bán và đặt theo cỡ mm; nói "viên to vừa" là không ai hiểu.
- Mang dụng cụ đơn giản: kính lúp, thước kẹp hoặc thước đo đá, khay trắng, nhíp. Xin xem đá trên nền trắng dưới ánh sáng ban ngày.
- Sáng, đi một vòng khu giao dịch, ghi lại gian nào bán loại đá bạn cần, cách họ đóng gói (gói nhỏ theo cỡ, theo màu).
- Giữa ngày, xin mẫu và kiểm: đo vài viên xem có đúng cỡ không, soi giác cắt có đều không, đá có vết mẻ, bọt, vẩn không, màu giữa các viên trong một gói có đều không.
- Chiều, hỏi số lượng tối thiểu và thời gian giao cho từng cỡ, từng màu. Cỡ phổ biến thường có sẵn, cỡ hiếm phải đặt.
- Cuối ngày, đặt lô thử với vài cỡ bạn dùng nhiều nhất, ghi rõ trên phiếu: loại đá, hình, cỡ mm, màu, số lượng, cách đóng gói.
Đá rời rất nhỏ và nhẹ; một gói hàng nghìn viên chỉ nằm gọn trong lòng bàn tay. Đóng gói theo cỡ, theo màu, có ghi chú rõ ràng giúp bạn không mất cả ngày phân loại lại khi hàng về.
Kiểm chất lượng đá nhân tạo: những điểm thấy được bằng kính lúp
Đá nhân tạo không có chuyện "thật giả" như đá tự nhiên, nhưng chất lượng cắt mài và vật liệu khác nhau rõ, ảnh hưởng thẳng tới vẻ đẹp của món trang sức:
- Đúng cỡ: đá lệch cỡ không vừa ổ chấu, thợ phải chỉnh hoặc bỏ. Đo ngẫu nhiên vài viên mỗi gói.
- Giác cắt: các mặt cắt đều, cạnh sắc, đỉnh không lệch. Giác cắt kém làm đá kém lấp lánh dù vật liệu tốt.
- Độ trong: không có bọt, vẩn đục, vết nứt bên trong khi soi kính lúp.
- Mép và cạnh: không mẻ, sứt. Đá mẻ nhỏ khó thấy bằng mắt thường nhưng lộ ra khi gắn lên trang sức.
- Màu: các viên trong cùng gói đồng màu; với đá màu, xem dưới cả ánh sáng ban ngày và ánh đèn vàng.
- Độ bền màu của đá phủ màu hoặc đá thuỷ tinh: lớp phủ có thể trầy, phai theo thời gian; hỏi người bán đá có phủ màu không.
Ghi kết quả kiểm cho từng gian, từng lô. Sau vài lần đặt, bạn sẽ biết gian nào giữ cỡ đều, màu ổn định, đó là thứ quan trọng nhất với xưởng trang sức làm hàng lặp lại.
Nếu không quen dùng kính lúp, nhờ thợ gắn đá của tiệm đi cùng hoặc gửi mẫu về cho thợ xem trước khi đặt số lượng; người trực tiếp gắn đá nhận ra lỗi cỡ và lỗi giác cắt nhanh hơn ai hết.
Ghi đúng tên và các lưu ý pháp lý khi bán trang sức gắn đá nhân tạo
Người tiêu dùng có quyền được thông tin đúng về hàng hoá. Bán trang sức gắn đá CZ mà mô tả là "kim cương", "đá quý", hay dùng tên đá tự nhiên mà không ghi "tổng hợp", "nhân tạo" là đưa thông tin sai lệch, có thể bị xử lý theo pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng và quảng cáo, chưa kể mất uy tín. Cách ghi an toàn: tên vật liệu kim loại, tên đá kèm chữ "nhân tạo" hoặc "tổng hợp".
Phần kim loại cũng cần trung thực: bạc ghi đúng hàm lượng, kim loại mạ ghi là mạ. Trang sức thời trang giá thấp có thể dùng hợp kim chứa niken gây dị ứng da với một số người; nếu bán hàng không có thông tin về kim loại, hãy nói rõ với khách. Kinh doanh vàng là lĩnh vực có điều kiện riêng và không nằm trong phạm vi bài này.
Đá rời là hàng hoá nhập khẩu thông thường, vẫn cần chứng từ chứng minh nguồn gốc khi lưu thông. Vì đá nhỏ và nhẹ, rất dễ có lời mời "mang theo người cho tiện"; nhưng một gói đá hàng nghìn viên để bán là hàng kinh doanh, không phải đồ dùng cá nhân. Đi đường có chứng từ và giữ giấy tờ theo lô.
Ví dụ giả định: giá vốn đá cho một mẫu nhẫn bạc
Giả định bạn làm một mẫu nhẫn bạc gắn một viên chủ 6 ly và mười viên tấm 1,5 ly, đá CZ trắng. Bạn đặt một gói viên chủ và một gói viên tấm, giá mỗi gói là A và B, mỗi gói có số viên ghi trên phiếu. Cộng thêm chi phí gửi về và chứng từ chia cho lô. Giá đá cho mỗi nhẫn bằng giá một viên chủ cộng mười lần giá một viên tấm, sau khi đã chia đủ phụ phí.
Chỗ thường bị bỏ sót là hao hụt khi gắn: viên tấm nhỏ rơi, bật, mẻ khi thợ gắn; viên lệch cỡ phải bỏ. Giả sử hao hụt viên tấm là một phần mười, thì mỗi nhẫn thực tế tiêu tốn khoảng mười một viên tấm chứ không phải mười. Với viên chủ, hao hụt ít hơn nhưng mỗi viên hỏng là một khoản lớn hơn.
Ghi lại hao hụt thực tế theo từng gian cung cấp đá. Gian bán rẻ hơn mà đá lệch cỡ nhiều có thể làm giá đá trên mỗi nhẫn cao hơn gian đắt hơn mà đá đều. Mọi con số và tỷ lệ ở đây chỉ là ví dụ giả định.
Cuối cùng, tính cả phần đá dự phòng cho bảo hành: khách làm rơi một viên tấm và mang nhẫn tới gắn lại là chuyện thường gặp. Giữ một ít đá cùng cỡ, cùng lô trong kho giúp bạn sửa nhanh, màu khớp, thay vì phải đặt lại cả gói.
Câu hỏi thường gặp
Đá CZ có phải là đá zircon không?
Không. Cubic zirconia là tinh thể nhân tạo; zircon là một khoáng vật tự nhiên khác hẳn về thành phần. Hai tên gần giống nhau nên dễ nhầm. Khi bán, ghi "đá CZ" hoặc "đá nhân tạo", không ghi "zircon" để tránh gây hiểu lầm cho người mua.
Có thể mua đá tự nhiên ở Ngô Châu không?
Ngô Châu nổi tiếng chủ yếu với đá nhân tạo. Có thể có người bán đá tự nhiên, nhưng người bán nhỏ không nên mua đá tự nhiên giá trị mà không có kết quả kiểm định độc lập. Nếu ai đó chào "đá tự nhiên giá rẻ", hãy thận trọng.
Đá nhân tạo mang về Việt Nam có cần giấy tờ gì đặc biệt không?
Đá rời nhân tạo là hàng nhập khẩu thông thường, cần chứng từ chứng minh nguồn gốc khi kinh doanh. Nếu có thắc mắc về mã hàng hay yêu cầu riêng, hỏi bên làm thủ tục hải quan với từng loại cụ thể.
Làm sao giải thích cho khách đá CZ khác kim cương thế nào?
Nói đơn giản: đá CZ là đá nhân tạo, có vẻ lấp lánh nhưng mềm hơn, nhẹ hơn, giá trị thấp hơn rất nhiều và không có giá trị bán lại như kim cương. Nói rõ ngay từ đầu giúp khách chọn đúng và không khiếu nại về sau.
Đặt đá theo cỡ mm có phải hỏi thêm gì không?
Ngoài đường kính, hỏi hình dạng, kiểu giác cắt, chiều cao viên đá với ổ chấu sâu nông khác nhau, màu chính xác và dung sai cỡ. Gửi kèm ảnh mẫu trang sức sẽ gắn đá giúp người bán hiểu đúng nhu cầu.
Ngô Châu có tiện ghép với Nam Ninh và Quảng Châu không?
Có. Ngô Châu nằm trên tuyến tàu cao tốc nối Nam Ninh với Quảng Châu, nên có thể dừng một đêm giữa hai thành phố. Người đi đường bộ từ Lạng Sơn thường đi Nam Ninh trước rồi xuôi về phía đông.