Đánh hàng Trung Quốc là cách người bán nhỏ tự tìm nguồn, đặt mua và đưa hàng từ Trung Quốc về Việt Nam để bán lại, thay vì chỉ mua của người khác đã nhập sẵn. Có ba cách đi chính: tự sang tận chợ sỉ hoặc vùng sản xuất để xem và mua; ngồi ở Việt Nam đặt trên các sàn Trung Quốc rồi thuê bên trung gian mua hộ và chuyển về; hoặc lấy lại của mối sỉ trong nước đang nhập hàng Trung Quốc về.
Không cách nào tốt nhất cho mọi người. Tự đi tốn vé, thời gian và phải có vốn đủ lớn cho một chuyến; đặt sàn qua trung gian rẻ công đi lại nhưng không sờ được hàng; lấy của mối sỉ thì nhanh, ít rủi ro nhưng phần chênh đã thuộc về người khác. Bài này mổ xẻ từng cách, đặt chúng cạnh nhau theo vốn, thời gian và rủi ro, rồi chỉ cách chọn theo tình huống cụ thể của bạn.
Chữ "đánh hàng" trong nghề buôn nhỏ nghĩa là gì
Trong giới tiểu thương, "đánh hàng" là đi lấy hàng về bán, thường hàm ý tự mình chọn, tự mình chịu trách nhiệm với lô hàng. Ghép với "Trung Quốc", nó chỉ cả một chuỗi việc: tìm ra mặt hàng và người bán phía Trung Quốc, thoả thuận số lượng, trả tiền, kiểm hàng, đóng gói, đưa qua biên giới, nhận ở Việt Nam và đưa lên kệ hay lên trang bán. Người đánh hàng không nhất thiết làm hết các khâu; phần lớn thuê người khác làm một vài khâu, nhưng người chịu lỗ lãi cuối cùng vẫn là họ.
Điểm khác giữa đánh hàng và nhập khẩu theo nghĩa doanh nghiệp là quy mô và cách tổ chức. Một công ty nhập container làm việc với nhà máy, ký hợp đồng ngoại thương, đứng tên tờ khai hải quan. Người đánh hàng nhỏ thường mua vài chục đến vài trăm món mỗi mẫu, gom nhiều mẫu thành vài kiện, và rất hay dựa vào bên trung gian để hàng qua biên giới. Chính chỗ dựa vào trung gian này sinh ra phần lớn rủi ro mà các bài khác trên trang sẽ đi sâu: hàng có chứng từ hay không, ai chịu khi hàng thất lạc, giá về tay thật sự là bao nhiêu.
Hiểu đúng như vậy giúp bạn đặt câu hỏi đúng ngay từ đầu. Câu hỏi không phải là "lấy hàng Trung Quốc ở đâu rẻ", mà là "với số vốn, thời gian và khả năng chịu rủi ro của mình, nên tự làm khâu nào và thuê khâu nào".
Cách thứ nhất: tự sang tận nơi xem hàng
Được gì. Bạn sờ được chất vải, thử được khoá kéo, nhìn được màu thật dưới ánh sáng thường, điều mà ảnh trên mạng không cho. Bạn gặp trực tiếp chủ gian hàng hoặc người của xưởng, thấy họ làm ăn thế nào, và có thể thoả thuận những điều nhỏ mà tin nhắn khó nói rõ: đổi màu trong cùng một dây size, giữ hàng vài ngày, gửi thêm mẫu mới qua ảnh cho lần sau. Mối quen từ một chuyến đi thường dùng được nhiều năm.
Mất gì. Chi phí cố định của một chuyến (giấy tờ, đi lại, ăn ở, thời gian đóng cửa tiệm ở nhà) lớn, nên chỉ đáng khi tiền hàng đủ nhiều để chia nhỏ khoản đó ra. Bạn còn phải tự lo ngôn ngữ, thanh toán khi ở Trung Quốc và việc đưa hàng về sau khi mua. Chuyến đầu gần như luôn tốn hơn dự tính vì chưa biết đường, chưa biết chợ nào bán gì.
Hợp với ai. Người đã bán ổn định một nhóm hàng, cần mẫu mới đều đặn và muốn chủ động chọn; tiệm có doanh số đủ để mỗi chuyến mua một lượng hàng đáng kể; hoặc người làm hàng đòi hỏi cảm nhận tay như vải, đồ da, đồ gốm. Các vùng hàng cụ thể (Nghĩa Ô, Thâm Quyến, vùng biên Quảng Tây…) có bài riêng trong các danh mục theo vùng của trang.
Cách thứ hai: đặt trên sàn Trung Quốc qua bên trung gian
Đây là cách phổ biến nhất với shop online nhỏ. Bạn tìm hàng trên các sàn như 1688 (bán sỉ), Taobao hay Tmall (bán lẻ), gửi đường dẫn sản phẩm cho một bên trung gian. Bên đó thay bạn trả tiền cho shop Trung Quốc, nhận hàng ở kho phía Trung Quốc, gom lại rồi chuyển về Việt Nam. Bạn trả cho họ tiền hàng đã quy đổi, phí mua hộ và cước vận chuyển theo cân nặng hoặc thể tích.
Ưu điểm là chi phí cố định gần như bằng không: muốn thử một mẫu với vài chiếc cũng được, dù chia ra thì mỗi chiếc gánh nhiều cước hơn. Bạn tiếp cận được rất nhiều người bán, so sánh nhanh. Nhược điểm nằm ở chỗ bạn không thấy hàng thật cho tới khi kiện về, ảnh sản phẩm có thể đẹp hơn hàng, và mọi tranh chấp phải đi qua hai lớp: shop Trung Quốc và bên trung gian. Thời gian từ lúc đặt tới lúc nhận phụ thuộc nhiều khâu, mỗi khâu có thể chậm.
Cách này đòi hỏi kỹ năng đọc trang người bán, đọc đánh giá, so giá bậc thang và tính giá về tay. Các danh mục "Sàn 1688, Taobao, Tmall, Pinduoduo" và "Order hàng qua trung gian" trên trang đi sâu từng việc đó.
Cách thứ ba: lấy lại của mối sỉ trong nước
Rất nhiều hàng Trung Quốc bán ở Việt Nam đi qua các mối sỉ: tổng kho, sạp đầu mối ở các chợ lớn, người nhập lô to rồi chia nhỏ bán lại. Bạn mua của họ bằng tiền đồng, xem hàng tận mắt, lấy số lượng nhỏ, thường đổi được hàng lỗi ngay. Thời gian từ lúc quyết định tới lúc có hàng tính bằng giờ hoặc ngày chứ không phải tuần.
Cái giá là phần chênh lệch đã nằm trong tay mối sỉ, và bạn bán cùng mẫu với nhiều shop khác lấy cùng nguồn, nên khó khác biệt. Bạn cũng không biết rõ hàng đến từ đâu, có chứng từ hay không, trừ khi hỏi và được cung cấp hoá đơn. Với người mới, đây vẫn là cách học nghề ít tốn kém nhất: bán thử vài tuần để biết khách mình thích gì, size nào chạy, rồi mới tự đánh hàng những mẫu đã chứng minh được.
Một chiến lược nhiều người dùng là lai hai cách: hàng cơ bản, bán đều thì lấy mối trong nước cho nhanh; hàng mới để thử và hàng riêng thì đặt sàn hoặc tự đi. Cách chọn mối sỉ trong nước nói chung có ở các trang chuyên về bán sỉ; ở đây chỉ nhắc nó như một lựa chọn để so sánh.
So sánh ba cách theo vốn, thời gian và rủi ro
Bảng dưới so ở mức tương đối, dùng để định hướng chứ không phải con số. Mỗi ô nói điều thường gặp với người bán nhỏ.
| Tiêu chí | Tự sang tận nơi | Đặt sàn qua trung gian | Lấy của mối sỉ trong nước |
|---|---|---|---|
| Vốn tối thiểu mỗi lần | Cao, vì phải gánh chi phí chuyến đi | Thấp, thử được vài món | Thấp, mua theo ri hoặc theo lố |
| Thời gian có hàng | Dài: chuẩn bị, đi, mua, gửi về | Trung bình: shop gửi, gom kho, vận chuyển | Ngắn: mua là có |
| Được xem hàng thật | Có, trực tiếp | Không, chỉ qua ảnh và đánh giá | Có, trực tiếp |
| Độ khác biệt so với shop khác | Cao nếu chọn khéo | Trung bình, nhiều người đặt cùng mẫu | Thấp, nhiều shop cùng nguồn |
| Rủi ro chính | Mua sai do thiếu kinh nghiệm, tiền chuyến đi | Hàng khác ảnh, thất lạc, trung gian kém | Lãi mỏng, nguồn gốc không rõ |
| Kỹ năng cần | Tiếng Trung cơ bản, thương lượng, tự lo đi lại | Đọc sàn, tính giá về tay, chọn trung gian | Chọn mối, mặc cả, kiểm hàng |
| Chứng từ | Phải tự tính cách đưa về hợp pháp | Tuỳ bên trung gian, phải hỏi rõ | Hỏi hoá đơn, không phải mối nào cũng có |
Đọc bảng theo hàng "rủi ro chính": mỗi cách có một kiểu rủi ro khác nhau, không cách nào không có rủi ro. Việc của bạn là chọn kiểu rủi ro mình kiểm soát được tốt nhất.
Chọn cách theo tình huống cụ thể
Bạn mới bắt đầu, vốn mỏng, chưa biết khách thích gì. Lấy của mối sỉ trong nước trước để học, song song đặt thử vài mẫu nhỏ trên sàn để quen quy trình và tính giá về tay. Đừng đi chuyến đầu khi chưa có số liệu bán hàng của chính mình.
Bạn bán online một nhóm hàng nhẹ, nhiều mẫu, thay mẫu nhanh. Đặt sàn qua trung gian thường hợp nhất, vì cần nhiều mẫu với số lượng mỗi mẫu không lớn. Đầu tư vào việc đọc trang nhà cung cấp và giữ sổ theo dõi người bán tốt.
Bạn có tiệm, bán đều, cần hàng khác biệt và chất lượng ổn định. Một hai chuyến tự đi mỗi năm để gặp người bán, chọn mối, rồi đặt lại từ xa với chính các mối đó. Chuyến đi lúc này là để xây quan hệ, không chỉ để mua.
Bạn làm hàng nặng, cồng kềnh hoặc dễ vỡ. Tính kỹ cước và hao hụt trước. Cước theo thể tích và tỷ lệ vỡ có thể làm mối sỉ trong nước trở nên hợp lý hơn dù giá gốc của họ cao hơn.
Việc phải làm dù chọn cách nào
Có vài việc không phụ thuộc vào con đường bạn chọn. Bỏ qua chúng là nguồn lỗ phổ biến nhất của người mới:
- Tính giá về tay trước khi đặt, không phải sau khi hàng về. Giá trên trang chỉ là một phần.
- Hỏi rõ chuyện chứng từ. Hàng bày bán ở Việt Nam có thể bị cơ quan quản lý thị trường kiểm tra nguồn gốc; hàng không có giấy tờ chứng minh có rủi ro bị thu giữ. Mức độ và cách xử lý theo quy định hiện hành, cần tự kiểm hoặc hỏi người có chuyên môn.
- Tránh hàng giả nhãn hiệu. Người bán nhỏ cũng bị xử lý khi bán hàng mang nhãn hiệu của người khác, không chỉ người sản xuất.
- Cẩn thận với nhóm hàng phải công bố hoặc hợp quy như mỹ phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện. Người mới nên tránh các nhóm này cho tới khi hiểu thủ tục.
- Ghi sổ từng lô: mua của ai, giá bao nhiêu, về ngày nào, lỗi bao nhiêu, bán hết sau bao lâu. Không có sổ thì không biết mình lời hay lỗ ở đâu.
- Kiểm hàng ngay khi nhận và giữ chứng cứ (ảnh, video mở kiện) để còn đòi. Phần lớn bên trung gian và người bán chỉ nhận khiếu nại trong một thời hạn ngắn sau khi giao.
Khi tiệm lớn dần, sẽ tới lúc phải tính chuyện lấy hàng có hoá đơn chứng từ đầy đủ, có thể qua doanh nghiệp nhập khẩu. Các trang chuyên về nhập khẩu chính ngạch có hướng dẫn riêng; ở đây chỉ lưu ý rằng nên chuẩn bị sớm hơn bạn nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Người không biết tiếng Trung có đánh hàng Trung Quốc được không?
Được, nhất là khi đặt sàn qua trung gian hoặc lấy của mối sỉ trong nước. Ứng dụng dịch ảnh và dịch văn bản giúp đọc trang sản phẩm ở mức cơ bản. Tuy vậy, biết vài chục từ về chất liệu, size, số lượng sẽ giúp bạn tìm hàng nhanh hơn và ít hiểu nhầm hơn khi hỏi người bán.
Có cần đăng ký kinh doanh trước khi đánh hàng không?
Việc bán hàng thường xuyên để kiếm lời thường thuộc diện phải đăng ký kinh doanh và kê khai thuế theo quy định hiện hành, kể cả bán online. Ngưỡng, hình thức và thủ tục có thay đổi, nên kiểm tại cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế nơi bạn ở trước khi làm lớn.
Đánh hàng Trung Quốc có phải là nhập khẩu không?
Về bản chất, đưa hàng từ nước ngoài vào Việt Nam để bán là hoạt động nhập khẩu, dù bạn tự làm hay thuê người khác làm. Khác nhau ở chỗ ai đứng tên, hàng đi theo hình thức nào và có chứng từ hay không. Đó là lý do phải hỏi rõ bên trung gian đưa hàng về bằng cách nào.
Nên thử cách nào trước nếu chỉ có số vốn nhỏ?
Với vốn nhỏ, lấy của mối sỉ trong nước và đặt thử vài mẫu trên sàn qua trung gian là hai cách ít chi phí cố định nhất. Tự sang Trung Quốc chỉ hợp lý khi tiền hàng mỗi chuyến đủ lớn để chi phí chuyến đi không ăn hết phần chênh lệch.
Mối sỉ trong nước có phải lúc nào cũng đắt hơn tự đặt không?
Không hẳn. Giá gốc của mối sỉ có thể cao hơn, nhưng họ đã gánh cước, hao hụt, rủi ro thất lạc và thời gian chờ. Với hàng cồng kềnh, dễ vỡ hoặc số lượng rất nhỏ, khi cộng đủ các khoản, lấy của mối sỉ đôi khi lại có giá về tay tương đương hoặc thấp hơn.
Đánh hàng Trung Quốc có rủi ro pháp lý gì cần biết ngay?
Ba rủi ro hay gặp nhất là hàng không chứng minh được nguồn gốc khi bị kiểm tra, hàng giả nhãn hiệu và hàng thuộc nhóm phải công bố hoặc hợp quy mà chưa làm thủ tục. Mức xử lý cụ thể theo quy định hiện hành; người mới nên tránh ba vùng này cho tới khi nắm chắc.