Triều Châu (潮州 – Chaozhou), ở cực đông tỉnh Quảng Đông, sát Sán Đầu, là một vùng gốm sứ lớn: bát đĩa, chén, ly tách, bộ đồ ăn cho nhà hàng, trà cụ cho kiểu uống trà công phu, đồ sứ mỹ nghệ và sứ vệ sinh. Khu Phong Khê (枫溪 – Fengxi) của thành phố là nơi tập trung nhiều xưởng và gian bày hàng gốm sứ.
Triều Châu hợp với cửa hàng đồ gia dụng, tiệm đồ bếp, người cung cấp chén bát cho nhà hàng, quán ăn, và người bán trà cụ. Gốm sứ dùng đựng thức ăn là hàng tiếp xúc trực tiếp thực phẩm, nên ngoài chuyện chọn mẫu đẹp còn có chuyện an toàn của lớp men và màu trang trí. Bài này giải thích vùng hàng, cách đi, cách xem men bằng mắt và bằng giấy tờ, cùng cách đóng gói để hàng không vỡ.
Triều Châu làm gốm sứ gì
Triều Châu là thành phố cổ có truyền thống gốm sứ lâu đời, cùng với văn hoá uống trà công phu rất đặc trưng của người Triều Châu. Hai điều này giải thích vì sao ở đây vừa có nhiều xưởng làm đồ gia dụng số lượng lớn, vừa có xưởng làm trà cụ tinh xảo. Khu Phong Khê là nơi tập trung xưởng và các gian bày bán đồ gốm sứ gia dụng, đồ khách sạn, đồ quà tặng. Ở các thị trấn thuộc thành phố còn có cụm làm sứ vệ sinh như bồn cầu, lavabo.
Với người bán nhỏ, các nhóm hàng đáng chú ý là: bộ bát đĩa gia đình, chén bát cho nhà hàng (dày, chịu va đập, chồng được), ly tách và đồ uống cà phê, bộ trà gồm ấm, chén, khay, chén tống, đồ sứ quà tặng in hoạ tiết, và đồ trang trí bàn ăn. Sứ vệ sinh là nhóm khác hẳn, hợp với cửa hàng vật liệu xây dựng và thường đi kèm thủ tục hợp quy riêng.
Cần phân biệt Triều Châu với Đức Hoá ở Phúc Kiến và Cảnh Đức Trấn ở Giang Tây. Đức Hoá nổi bật với sứ trắng và đồ sứ trang trí; Cảnh Đức Trấn nổi bật với sứ mỹ nghệ, sứ vẽ tay. Triều Châu mạnh ở đồ dùng hằng ngày số lượng lớn và trà cụ. Biết chỗ mạnh của từng nơi giúp bạn không đi nhầm vùng.
Một điểm nữa là quy mô. Nhiều xưởng ở Triều Châu quen làm đơn xuất khẩu và đơn khách sạn, tính theo nghìn chiếc. Gian bày hàng vẫn nhận đơn nhỏ với hàng có sẵn, nhưng muốn đổi màu men, in hoạ tiết riêng hay làm kích thước riêng thì số lượng tối thiểu tăng lên rõ rệt. Người bán nhỏ nên bắt đầu bằng mẫu có sẵn trong kho của xưởng.
Hợp với người bán nào
Bảng dưới gợi ý nhóm hàng theo kiểu người bán:
| Kiểu người bán | Nhóm hàng nên xem | Câu hỏi then chốt |
|---|---|---|
| Tiệm đồ gia dụng, đồ bếp | Bộ bát đĩa, ly tách, đồ ăn trẻ em bằng sứ | Men có giấy thử nghiệm an toàn thực phẩm không |
| Nhà cung cấp cho nhà hàng, quán ăn | Chén bát dày, chồng được, dùng máy rửa chén | Độ bền va đập, có bổ sung đúng mẫu sau này không |
| Người bán trà cụ | Ấm, chén, chén tống, khay | Độ đều màu men giữa các chiếc trong bộ |
| Shop quà tặng | Ly, cốc in hoạ tiết, hộp quà | In trên men hay dưới men, số lượng tối thiểu khi in riêng |
| Cửa hàng vật liệu xây dựng | Sứ vệ sinh | Kích thước tâm xả, giấy tờ hợp quy |
Nhà hàng cần bổ sung chén bát hằng năm. Hỏi xưởng xem mẫu có phải hàng làm thường xuyên không; mẫu theo đợt sẽ hết, nhà hàng mất đồng bộ.
Đi tới Triều Châu từ Việt Nam
Triều Châu và Sán Đầu dùng chung hạ tầng của vùng Triều Sán: sân bay vùng và các ga cao tốc trên tuyến đường sắt ven biển nối Thâm Quyến với Hạ Môn. Cách hay dùng là bay tới Quảng Châu hoặc Thâm Quyến rồi đi tàu cao tốc về phía đông, hoặc bay nối chuyến tới sân bay vùng Triều Sán. Từ ga tới khu Phong Khê thường đi taxi. Lịch bay và tàu thay đổi theo mùa, nên tra lại khi lên kế hoạch.
Triều Châu nằm giữa Quảng Đông và Phúc Kiến, nên rất tiện để ghép chuyến: một ngày ở Trừng Hải (đồ chơi), một ngày Triều Châu (gốm sứ), rồi đi tiếp tàu lên Hạ Môn và Tuyền Châu ở Phúc Kiến nếu bạn cần giày dép, quần áo hoặc sứ Đức Hoá. Tuyến tàu ven biển này cho phép đi cả vùng mà không cần quay lại Quảng Châu.
Hộ chiếu, thị thực Trung Quốc bắt buộc; kiểm điều kiện hiện hành với cơ quan lãnh sự. Phố cổ Triều Châu cũng là điểm tham quan, nên vào mùa du lịch cao điểm nơi ở có thể kín; đặt sớm nếu đi vào dịp lễ.
Ở Triều Châu, người làm ăn hay mời khách ngồi uống trà trước khi bàn chuyện hàng. Đó là phép lịch sự, cũng là lúc bạn hỏi được nhiều thứ về xưởng: làm mẫu này bao lâu rồi, bán cho thị trường nào, đơn nhỏ nhất từng nhận là bao nhiêu. Câu trả lời trong lúc trò chuyện thường thật hơn câu trả lời ở quầy.
Xem men và độ đều: những việc làm ngay tại gian
Gốm sứ đẹp trong tủ kính có thể rất khác khi xếp cả chồng. Cách xem một mẫu trước khi đặt:
- Xin cầm một chồng, không chỉ một chiếc. Đặt năm sáu chiếc cạnh nhau dưới ánh sáng tự nhiên, nhìn độ đều màu men, độ đều kích thước. Lệch màu giữa các chiếc là lỗi khó chấp nhận với bộ bàn ăn.
- Lật đáy xem chân đế. Chân đế phải phẳng, không sắc cạnh, không dính hạt men; đặt lên mặt kính xem có cập kênh không.
- Soi bề mặt men. Tìm lỗ kim, bọt khí, vết rạn, chỗ men mỏng. Gõ nhẹ vành: tiếng trong thường cho thấy xương sứ chắc, tiếng đục có thể là có vết nứt ngầm.
- Xem hoạ tiết nằm ở đâu. Hoạ tiết dưới men được phủ men bảo vệ; hoạ tiết và viền kim loại trên men có thể mòn, và với đồ đựng thức ăn cần hỏi giấy thử nghiệm kỹ hơn.
- Hỏi có dùng được trong lò vi sóng, máy rửa chén không. Viền vàng, viền bạc thường không dùng được trong lò vi sóng.
- Chụp ảnh mẫu cạnh thước để đối chiếu khi hàng về.
Ghi kết quả lên phiếu đặt hàng: màu men, kích thước, có viền hay không, dùng lò vi sóng hay không. Khi hàng về khác mẫu, phiếu này là căn cứ duy nhất để đòi đổi.
An toàn thực phẩm: phần không nhìn bằng mắt được
Men gốm và màu trang trí có thể chứa kim loại như chì, cadimi. Nếu men nung không đạt hoặc màu trang trí đặt ở mặt tiếp xúc thức ăn, kim loại có thể thôi nhiễm vào thức ăn, nhất là thức ăn chua, nóng. Không có cách tự kiểm tại nhà đáng tin; chỉ có thử nghiệm ở phòng thí nghiệm mới trả lời được.
Dụng cụ, vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, trong đó có đồ gốm sứ đựng thức ăn, thuộc nhóm phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật về an toàn vệ sinh tại Việt Nam, và khi nhập khẩu có thể phải kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm. Thủ tục, cơ quan kiểm tra và hồ sơ nên tra theo văn bản hiện hành hoặc hỏi bên làm thủ tục nhập khẩu trước khi đặt số lượng.
Ở mức người chọn hàng, hãy xin xưởng báo cáo thử nghiệm thôi nhiễm kim loại của đúng mẫu đó, ưu tiên men trơn hoặc hoạ tiết dưới men cho đồ đựng thức ăn, và tách riêng đồ trang trí (bình hoa, tượng nhỏ) khỏi đồ dùng ăn uống trong danh mục hàng. Đồ sứ trang trí không dùng đựng thức ăn thì không nên bán kèm lời quảng cáo dùng được cho ăn uống.
Trà cụ: chọn bộ ấm chén để bán cho tiệm trà và khách quà tặng
Trà cụ là nhóm hàng mà người mua quan tâm tới chi tiết hơn bát đĩa. Một bộ trà công phu kiểu Triều Châu thường gồm ấm hoặc chén có nắp, chén tống để chia trà, các chén nhỏ, khay hứng nước. Khách mua để dùng hằng ngày cần bộ chắc, rót không nhỏ giọt, nắp khít; khách mua làm quà lại để ý hộp, hoa văn, độ đồng bộ.
Khi chọn mẫu, rót thử nước ngay tại gian: vòi ấm phải ngắt dòng gọn, không chảy ngược theo thân; nắp đậy kín, không lắc lư; quai cầm không nóng tay quá nhanh. Chén nhỏ nên đều nhau về dung tích và màu men, vì khách bày cả bộ trên khay sẽ thấy ngay chiếc lệch.
Đừng gọi tên sai vật liệu. Ấm sứ, ấm đất nung của vùng Triều Châu và ấm tử sa Nghi Hưng là những dòng khác nhau; ghi nhầm vật liệu trên mô tả sản phẩm là đưa thông tin sai cho người mua. Nếu xưởng nói là đất của một vùng nổi tiếng nào đó mà không có gì chứng minh, hãy ghi mô tả trung tính theo cái bạn thấy: sứ, đất nung, men màu gì.
Trà cụ bán theo bộ nên tỷ lệ vỡ trong vận chuyển ảnh hưởng lớn: vỡ một chén là bộ thiếu. Đặt thêm vài chén lẻ cùng mẫu để bù là cách đơn giản, và hỏi xưởng xem bộ đó có bán lẻ từng món để bổ sung về sau không.
Đóng gói và ví dụ giả định về hàng vỡ
Gốm sứ vừa nặng vừa vỡ. Xưởng ở Triều Châu quen đóng hàng xuất khẩu: từng chiếc bọc giấy hoặc túi xốp, chèn vách ngăn, thùng carton nhiều lớp. Với đơn nhỏ, hỏi xưởng có đóng theo kiểu này không hay chỉ chồng trần trong thùng. Kiểu đóng thứ hai rẻ hơn nhưng tỷ lệ vỡ cao hơn nhiều sau nhiều lần bốc xếp.
Ví dụ giả định: bạn đặt 300 chiếc bát, giá xưởng G mỗi chiếc. Cước về Việt Nam tính theo cân (gốm sứ nặng nên thường tính theo cân), cộng phí đóng gói tăng cường, phí giấy tờ an toàn thực phẩm chia cho lô, phí giao. Khi nhận, giả sử 9 chiếc vỡ, 6 chiếc lỗi men không bán được. Giá vốn thật là tổng chi phí chia cho 285 chiếc. Nếu bán cho nhà hàng theo bộ, một chiếc vỡ có thể làm cả bộ thiếu, nên đặt dư một tỷ lệ nhỏ cho mỗi mẫu.
Hỏi bên vận chuyển về trách nhiệm khi vỡ trước khi gửi, quay video khi mở thùng, và giữ các mảnh vỡ cho tới khi xong khiếu nại. Mọi con số ở đây chỉ minh hoạ cách tính; cước và phí thực tế thay đổi theo tuyến và thời điểm.
Câu hỏi thường gặp
Bát đĩa sứ lấy ở Triều Châu có cần giấy tờ an toàn thực phẩm không?
Có. Đồ gốm sứ đựng thức ăn là dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, phải đáp ứng quy chuẩn an toàn vệ sinh và có thể phải kiểm tra khi nhập khẩu. Tra thủ tục hiện hành hoặc hỏi bên làm thủ tục nhập khẩu trước khi đặt số lượng.
Trà cụ Triều Châu khác ấm tử sa Nghi Hưng thế nào?
Trà cụ Triều Châu phổ biến là ấm, chén bằng sứ hoặc đất nung của vùng, gắn với kiểu uống trà công phu; ấm tử sa đến từ Nghi Hưng ở Giang Tô, làm bằng loại đất riêng. Đây là hai dòng khác nhau về vật liệu và cách làm; người bán nên ghi đúng nguồn gốc.
Có nên lấy đồ sứ viền vàng về bán không?
Có thể bán như đồ trang trí hoặc đồ dùng dịp lễ, nhưng phải ghi rõ không dùng trong lò vi sóng. Viền kim loại trên men có thể mòn khi rửa bằng máy; nên hỏi xưởng về độ bền và giấy thử nghiệm nếu dùng đựng thức ăn.
Đặt chén bát cho nhà hàng nên đặt dư bao nhiêu?
Không có tỷ lệ chung; nhiều chủ nhà hàng đặt dư một phần nhỏ để bù vỡ trong vận chuyển và vỡ khi dùng vài tháng đầu. Quan trọng hơn là chọn mẫu xưởng làm thường xuyên để có thể đặt bổ sung đúng mẫu về sau.
Từ Triều Châu đi Đức Hoá xem sứ trắng có tiện không?
Có thể đi tàu cao tốc ven biển lên Hạ Môn hoặc Tuyền Châu ở Phúc Kiến, rồi đi đường bộ vào Đức Hoá. Cả chặng mất trọn một ngày di chuyển, nên tính ở lại Đức Hoá hoặc Tuyền Châu ít nhất một đêm.
Làm sao biết bát sứ có vết nứt ngầm?
Gõ nhẹ vào vành bằng móng tay hoặc chiếc bát khác: tiếng trong, ngân thường là chiếc lành; tiếng đục, rè có thể có vết nứt. Soi ngược sáng cũng giúp thấy vết rạn. Đây là cách sàng lọc nhanh, nên kiểm từng chiếc với hàng giá trị cao.