Mang một vài mẫu hàng mua ở Trung Quốc về trong hành lý là việc người đánh hàng làm thường xuyên, nhưng mỗi món phải qua ba lớp quy định: giới hạn hành lý của hãng bay hoặc tàu, quy định an ninh hàng không về pin, chất lỏng, vật sắc, và quy định hải quan khi nhập cảnh Việt Nam về tiêu chuẩn hành lý miễn thuế và hàng phải khai báo. Mẫu ít, đúng là mẫu, không thuộc nhóm hạn chế thì thường đơn giản; mẫu nhiều, có pin, chất lỏng, hoặc mang tính thương mại thì nên khai báo hoặc gửi theo đường hàng hoá.
Bài này không nêu định mức miễn thuế, mức thuế hay mức phạt vì chúng có thể thay đổi; kiểm quy định hiện hành của cơ quan hải quan và điều kiện hành lý của hãng vận chuyển trước khi đi. Bài cũng không hướng dẫn chia nhỏ hàng kinh doanh thành hành lý để tránh thủ tục: đó là cách nhiều người bán nhỏ gặp rắc rối nhất.
Bao nhiêu thì còn là "mẫu"
Trong cách nói của người buôn, hàng mẫu là vài chiếc mỗi mã, mua để xem chất lượng, thử dùng, chụp ảnh, cho khách quen xem trước khi đặt lô. Mục đích của chúng là giúp bạn quyết định, không phải để kiếm lời ngay. Ví dụ giả định: chủ shop đi chợ năm ngày, mua mẫu ở mười hai gian, mỗi gian hai ba mẫu, mỗi mẫu một chiếc. Tổng cộng vài chục món, phần lớn nhỏ, vừa một vali. Đó là quy mô mẫu điển hình của một chuyến tìm nguồn.
Khi số lượng mỗi mã lên tới vài chục chiếc, cùng size cùng màu, có bao bì bán lẻ, thì nhìn từ bên ngoài đó không còn là mẫu mà là hàng để bán. Cơ quan hải quan đánh giá hành lý theo số lượng, chủng loại, giá trị và mục đích; món nào có dấu hiệu kinh doanh sẽ được xử lý theo quy định về hàng hoá, không theo quy định về đồ dùng cá nhân.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải "mang được bao nhiêu" mà là "món này mang để làm gì". Nếu là để xem và thử, mang ít, đa dạng mã. Nếu là để bán thử thị trường, đó là một lô hàng nhỏ và nên đi đường hàng hoá có chứng từ, dù số lượng ít. Phân biệt rõ hai mục đích này ngay khi mua giúp bạn quyết định món nào bỏ vali, món nào giao cho điểm gom.
Ba lớp quy định với hàng mẫu trong hành lý
Mỗi lớp do một bên khác nhau đặt ra và kiểm tra:
| Lớp | Ai đặt và kiểm | Quan tâm điều gì | Bạn cần làm gì |
|---|---|---|---|
| Điều kiện hành lý | Hãng bay hoặc ngành đường sắt | Số kiện, cân nặng, kích thước theo hạng vé | Đọc điều kiện vé, cân vali trước khi ra sân bay |
| An ninh hàng không | Nhà chức trách hàng không và an ninh sân bay | Pin, sạc dự phòng, chất lỏng, bình xịt, vật sắc, chất dễ cháy | Xếp đúng loại vào đúng hành lý (xách tay hay ký gửi) hoặc không mang |
| Hải quan | Hải quan nước xuất cảnh và nhập cảnh | Hàng vượt tiêu chuẩn miễn thuế, hàng cấm, hàng hạn chế, hàng có tính thương mại | Khai báo trung thực, giữ hoá đơn mua mẫu |
Ba lớp này độc lập nhau. Một món qua được cân của hãng bay vẫn có thể bị giữ ở cửa an ninh vì là pin rời; một vali qua được soi chiếu an ninh vẫn có thể phải khai báo hải quan vì giá trị vượt tiêu chuẩn.
Những mẫu khó mang và cách xử lý
Đây là các nhóm mẫu hay gây rắc rối trong hành lý. Quy định cụ thể thay đổi theo thời kỳ và theo hãng; luôn kiểm trước:
- Pin rời, sạc dự phòng, thiết bị có pin lithium: thường chỉ được mang trong hành lý xách tay, có giới hạn dung lượng, và có thời kỳ yêu cầu dấu chứng nhận cụ thể. Mẫu sạc dự phòng không rõ thông số là món dễ bị giữ lại.
- Chất lỏng, kem, gel, bình xịt (mỹ phẩm, chất tẩy rửa, keo): giới hạn thể tích trong hành lý xách tay; một số loại bình xịt, chất dễ cháy không được mang.
- Dao, kéo, dụng cụ có lưỡi sắc, dụng cụ kim khí: không mang trong hành lý xách tay; ký gửi thì bọc mũi, bọc lưỡi.
- Nam châm mạnh, thiết bị có nam châm lớn: có thể có quy định riêng khi vận chuyển hàng không.
- Bật lửa, diêm: quy định rất chặt; mẫu bật lửa không nên mang theo người.
- Thực phẩm, hạt giống, cây, sản phẩm động vật: có thể phải kiểm dịch; nhiều loại không được mang.
- Đồ được giới thiệu là đồ cổ, sản phẩm từ động vật hoang dã: không mang khi chưa rõ quy định, vì có thể vi phạm quy định về di vật và về bảo vệ động thực vật hoang dã.
- Hàng mang nhãn hiệu của người khác mà không phải hàng chính hãng: có thể bị giữ, dù chỉ là một vài chiếc.
Với các nhóm này, cách đơn giản nhất thường là không mang theo người: chụp ảnh, quay video, ghi thông số ở gian, và để mẫu thật đi cùng lô hàng theo đường hàng hoá có khai báo.
Khai báo hải quan khi về Việt Nam: nguyên lý
Khi nhập cảnh Việt Nam qua sân bay hay cửa khẩu, hành khách có hành lý trong tiêu chuẩn miễn thuế và không có hàng phải khai báo thì đi luồng không phải khai (thường gọi là lối xanh); có hàng vượt tiêu chuẩn, hàng phải khai báo thì đi luồng khai báo (lối đỏ). Tiêu chuẩn miễn thuế, danh mục hàng phải khai báo và cách khai do quy định hiện hành của Việt Nam xác định; hãy kiểm thông tin của cơ quan hải quan trước chuyến đi.
Nếu không chắc vali của mình có thuộc diện phải khai báo hay không, hỏi cán bộ hải quan và khai báo. Khai báo rồi nộp thuế phần vượt là chuyện bình thường; không khai rồi bị phát hiện khi kiểm tra mới là chuyện rắc rối, có thể bị xử phạt và tạm giữ hàng.
Giữ hoá đơn hoặc phiếu mua hàng của các mẫu, cả ảnh chụp giao dịch, để chứng minh giá trị khi được hỏi. Mẫu có giá trị đáng kể nên được ghi một danh sách ngắn: tên món, số lượng, giá mua, mua ở đâu. Danh sách này cũng là thứ bạn cần để tính chi phí mẫu vào giá vốn sau chuyến.
Mẫu của một số nhóm hàng phải kiểm tra chuyên ngành hoặc công bố trước khi bán (mỹ phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện…) có thể có cơ chế riêng cho hàng mẫu; quy định này thuộc nghiệp vụ nhập khẩu, nên hỏi đơn vị làm thủ tục hoặc cơ quan quản lý nếu bạn cần đưa mẫu về để làm hồ sơ.
Đóng gói mẫu để về nhà vẫn biết món nào của gian nào
Mỗi gian một túi. Túi trong có khoá kéo, ghi tay tên gian, mã gian, ngày mua; bỏ kèm danh thiếp của gian. Về nhà mở vali là biết ngay mẫu nào của ai.
Ghi mã mẫu lên nhãn tạm. Dán nhãn giấy nhỏ lên từng mẫu với mã của gian. Mẫu giống nhau từ hai gian rất dễ lẫn.
Đồ dễ vỡ ở giữa vali. Gốm sứ, thuỷ tinh, đồ nhựa cứng bọc nhiều lớp, đặt giữa quần áo mềm, không sát thành vali.
Vali cứng cho mẫu, túi mềm cho quần áo. Mẫu dễ móp, dễ vỡ nên đi vali vỏ cứng; quần áo cá nhân có thể dồn túi mềm.
Cân vali ở khách sạn. Cân hành lý cầm tay giúp biết trước có vượt tiêu chuẩn không, tránh bất ngờ ở quầy làm thủ tục.
Để danh sách mẫu ở trên cùng. Danh sách tên món, số lượng, giá mua đặt ở ngăn dễ lấy, phòng khi được yêu cầu kiểm tra.
Chừa chỗ ngay từ chiều đi. Vali chiều đi chỉ nên đầy khoảng một nửa. Người đi lần đầu hay mang đủ thứ đồ dùng, đến ngày về không còn chỗ cho mẫu, lại phải mua thêm túi và trả thêm phí hành lý.
Khi nào nên gửi mẫu theo đường hàng hoá thay vì mang theo
Mang mẫu theo người có lợi là về nhà là có ngay để xem và cho khách xem. Nhưng có những lúc gửi theo đường hàng hoá hợp lý hơn: mẫu nặng, cồng kềnh (nồi chảo, vali, đèn, đồ gỗ nhỏ); mẫu có pin, chất lỏng, vật sắc; mẫu số lượng nhiều; hoặc khi bạn còn đi tiếp nhiều thành phố và không muốn kéo theo.
Cách làm phổ biến là gửi mẫu cùng lô hàng chính qua điểm gom, đóng một thùng riêng ghi rõ "mẫu", kèm danh sách. Mẫu về chậm hơn vài ngày hoặc vài tuần, nhưng có chứng từ đi kèm và không chiếm hành lý của bạn. Nếu cần một vài mẫu gấp để cho khách xem, mang theo người đúng những món đó, phần còn lại gửi sau.
Ví dụ giả định: một chủ cửa hàng gia dụng mua mẫu ở Vĩnh Khang gồm một bộ nồi, ba bình giữ nhiệt, một máy xay nhỏ có pin sạc. Bình giữ nhiệt nhẹ, mang theo người; bộ nồi nặng, gửi theo lô; máy xay có pin, để điểm gom gửi cùng lô có khai báo. Một phép chia đơn giản như vậy giúp vali chiều về nhẹ và không có món dễ bị giữ ở cửa an ninh.
Danh mục kiểm trước khi đóng vali chiều về
Làm vào tối hôm trước ngày về:
- Bày toàn bộ mẫu ra giường hoặc sàn, loại những món thuộc nhóm khó mang ở trên, chuyển cho điểm gom gửi theo lô cùng danh sách ghi rõ từng món.
- Kiểm lại số lượng mỗi mã: chỉ giữ số lượng đủ để xem và thử.
- Lập danh sách mẫu kèm giá mua, gom hoá đơn, phiếu mua vào một phong bì.
- Đóng gói theo gian, dán nhãn, đặt đồ dễ vỡ ở giữa.
- Cân vali, so với tiêu chuẩn hành lý trên vé.
- Xếp sạc dự phòng, thiết bị có pin vào hành lý xách tay theo quy định.
- Đọc lại quy định hải quan về tiêu chuẩn hành lý miễn thuế, quyết định có cần đi luồng khai báo không.
Mười lăm phút tối hôm trước tiết kiệm cho bạn rất nhiều thời gian và lo lắng ở sân bay hay cửa khẩu sáng hôm sau.
Nếu đi hai người, mỗi người tự đóng và tự chịu trách nhiệm về vali của mình, biết rõ trong đó có gì. Không nhận mang hộ gói đồ của người khác mà bạn không tự tay kiểm, kể cả người quen trong đoàn: bạn là người đứng tên hành lý khi bị hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Mang mẫu quần áo trong vali có phải khai báo không?
Nếu là vài chiếc mẫu trong tiêu chuẩn hành lý miễn thuế và không mang tính thương mại, thường không phải. Nếu nhiều chiếc cùng mã, có bao bì bán lẻ, hoặc tổng giá trị vượt tiêu chuẩn, nên khai báo. Kiểm quy định hiện hành của hải quan Việt Nam trước khi đi.
Có nên chia hàng cho nhiều người cùng chuyến mang hộ không?
Không nên với hàng kinh doanh. Chia nhỏ hàng hoá thành hành lý của nhiều người để tránh thủ tục là cách làm có rủi ro bị xử lý, và người mang hộ cũng chịu trách nhiệm về hành lý của họ. Hàng kinh doanh nên đi đường hàng hoá có chứng từ.
Sạc dự phòng mua làm mẫu có mang lên máy bay được không?
Tuỳ dung lượng, tình trạng và dấu chứng nhận theo quy định hiện hành; thường chỉ được mang trong hành lý xách tay, số lượng có giới hạn. Mẫu sạc không rõ thông số dễ bị giữ lại. Cách an toàn là gửi mẫu sạc theo đường hàng hoá có khai báo.
Mẫu mỹ phẩm mua ở Trung Quốc mang về có được không?
Vài món dùng cá nhân trong giới hạn chất lỏng thường được. Mẫu mỹ phẩm để kinh doanh liên quan tới quy định công bố sản phẩm; bán mỹ phẩm không công bố là rủi ro lớn. Đọc kỹ quy định hiện hành hoặc hỏi đơn vị làm thủ tục trước khi định lấy mỹ phẩm.
Mất hoá đơn mua mẫu thì có sao không?
Không có hoá đơn khiến bạn khó chứng minh giá trị khi được hỏi và khó tính chi phí chính xác. Ảnh chụp giao dịch trên ví, tin nhắn với gian có thể hỗ trợ. Từ chuyến sau, gom phiếu mua vào một phong bì ngay trong ngày.
Đi đường bộ qua cửa khẩu thì mang mẫu có thoải mái hơn không?
Không có giới hạn cân theo hạng vé như máy bay, nhưng hành lý vẫn qua soi chiếu và kiểm tra hải quan, và tiêu chuẩn miễn thuế vẫn áp dụng. Hàng vượt tiêu chuẩn hoặc mang tính thương mại phải khai báo như ở sân bay.