Người bán nhỏ không nên tự lấy mỹ phẩm trên sàn Trung Quốc về bán, vì ở Việt Nam mỹ phẩm phải được công bố trước khi đưa ra thị trường, và hàng tự mua lẻ trên sàn gần như không có tổ chức nào đứng tên công bố, không có chứng từ nhập khẩu. Hàng như vậy có thể bị thu giữ khi kiểm tra; tệ hơn, nếu khách bị kích ứng hay tổn thương da, người bán phải chịu trách nhiệm mà không có giấy tờ gì để tự bảo vệ.
Bài này không cổ vũ, cũng không dạy cách lách. Nó giải thích vì sao mỹ phẩm khác các ngành hàng khác, những rủi ro cụ thể của hàng trôi nổi, con đường hợp pháp nếu bạn vẫn muốn bán mỹ phẩm có gốc Trung Quốc, và những mặt hàng làm đẹp không phải mỹ phẩm mà người bán nhỏ có thể lấy từ Trung Quốc với rủi ro thấp hơn nhiều.
Vì sao mỹ phẩm hấp dẫn và vì sao nó khác mọi ngành hàng khác
Mỹ phẩm hấp dẫn người bán nhỏ vì nhẹ, nhỏ, dễ gửi, khách mua lặp lại, và trên sàn Trung Quốc có rất nhiều sản phẩm bao bì đẹp, giá gốc thấp. Nhãn "hàng nội địa Trung" cũng tạo được tò mò ở một bộ phận khách hàng trẻ. Chính những điều đó khiến mỹ phẩm là ngành nhiều người lao vào nhất khi bắt đầu đánh hàng, và cũng là ngành nhiều người gặp rắc rối nhất.
Mỹ phẩm khác quần áo hay đồ gia dụng ở chỗ nó được bôi trực tiếp lên da, môi, mắt, dùng lặp lại hằng ngày, có khi trong nhiều tháng. Một thành phần bị cấm hoặc vượt giới hạn, một lô nhiễm vi sinh, một sản phẩm giả không ai biết làm ở đâu, đều có thể gây hại thật cho người dùng. Vì thế hầu hết các nước, trong đó có Việt Nam, quản lý mỹ phẩm chặt hơn hàng tiêu dùng thông thường.
Với người bán, khác biệt quan trọng nhất là: bạn không thể tự kiểm mỹ phẩm bằng mắt, bằng tay như kiểm đường may hay khoá kéo. Một hũ kem trông sạch sẽ, mùi dễ chịu vẫn có thể chứa chất cấm. Mọi bảo đảm phải đến từ giấy tờ và trách nhiệm của tổ chức đứng tên sản phẩm.
Công bố mỹ phẩm theo nguyên lý: ai đứng tên, chịu trách nhiệm gì
Theo nguyên tắc chung ở Việt Nam, mỗi sản phẩm mỹ phẩm trước khi lưu thông phải được công bố với cơ quan quản lý có thẩm quyền, và có một tổ chức tại Việt Nam chịu trách nhiệm đưa sản phẩm đó ra thị trường. Tổ chức này giữ hồ sơ thông tin sản phẩm, bảo đảm sản phẩm an toàn, ghi nhãn đúng, và chịu trách nhiệm khi có sự cố. Với hàng nhập khẩu, thường cần thêm giấy tờ từ nhà sản xuất hoặc chủ sở hữu sản phẩm ở nước ngoài.
Hàng mua lẻ trên sàn Trung Quốc rồi gom về qua bên vận chuyển không chứng từ thì không đi qua bước nào trong số đó. Không có ai đứng tên công bố, không có hồ sơ, không có nhãn phụ tiếng Việt hợp lệ, không có chứng từ nhập khẩu. Dù sản phẩm thật sự là hàng thật của một nhãn hàng có thật ở Trung Quốc, nó vẫn là hàng không đủ điều kiện lưu thông ở Việt Nam.
Thủ tục, hồ sơ và cơ quan tiếp nhận có thể thay đổi theo thời kỳ. Bài này chỉ nêu nguyên lý; nếu bạn định kinh doanh mỹ phẩm nghiêm túc, hãy đọc kỹ quy định hiện hành và hỏi người làm thủ tục chuyên nghiệp. Các trang chuyên về giấy phép và nhập khẩu mỹ phẩm có bài chi tiết hơn về hồ sơ.
Rủi ro cụ thể của mỹ phẩm trôi nổi lấy từ sàn
Bảng dưới gom các rủi ro thường gặp, xếp theo mức nghiêm trọng với người dùng và với người bán.
| Rủi ro | Biểu hiện thường gặp | Hậu quả |
|---|---|---|
| Thành phần cấm hoặc vượt giới hạn | Kem "trắng nhanh", "hết mụn trong vài ngày", không ghi thành phần hoặc ghi mơ hồ | Có thể chứa chất như thuỷ ngân hay corticoid; gây tổn thương da, phụ thuộc thuốc |
| Hàng giả, hàng nhái nhãn hàng | Bao bì giống hệt hàng hiệu, giá thấp bất thường | Vi phạm nhãn hiệu, không rõ thành phần; bị thu giữ, khoá gian hàng |
| Không rõ hạn dùng, lô sản xuất | Không có ngày sản xuất, số lô; nhãn dán chồng | Không truy được lô khi có sự cố; hàng có thể đã hỏng |
| Bảo quản kém khi vận chuyển | Hàng nằm trong kho nóng, xe nóng nhiều ngày | Tách lớp, đổi mùi, nhiễm khuẩn |
| Không chứng từ | Gom qua bên vận chuyển không hoá đơn | Bị thu giữ khi kiểm tra; không có căn cứ đòi bên nào bồi thường |
Những quảng cáo hiệu quả thần tốc là dấu hiệu nguy hiểm nhất. Một sản phẩm làm trắng da rõ rệt sau vài ngày hay làm hết mụn ngay lập tức thường không phải nhờ thành phần dịu nhẹ. Đừng bán thứ bạn không dám tự dùng lâu dài.
Con đường hợp pháp nếu vẫn muốn bán mỹ phẩm gốc Trung Quốc
Cách an toàn nhất cho shop nhỏ là mua lại từ doanh nghiệp đã nhập khẩu và công bố sản phẩm ở Việt Nam. Khi đó, bạn nhận hàng có hoá đơn, có nhãn phụ tiếng Việt, và trách nhiệm sản phẩm nằm ở bên đã công bố. Trước khi nhập, kiểm số công bố của sản phẩm trên hệ thống tra cứu công khai của cơ quan quản lý; tên sản phẩm, tên tổ chức chịu trách nhiệm phải khớp với hàng bạn cầm trên tay.
Cách thứ hai là làm việc với một doanh nghiệp nhập khẩu đứng tên công bố và nhập hàng cho bạn theo đơn, khi bạn đã có lượng bán ổn định với một vài sản phẩm. Cách này tốn thời gian và chi phí ban đầu, phù hợp khi bạn muốn bán lâu dài một dòng sản phẩm cụ thể, không phù hợp với kiểu thử mỗi tuần vài món mới.
Cách thứ ba, tự đứng tên công bố và tự nhập, đòi hỏi tư cách pháp nhân, hồ sơ từ nhà sản xuất và nhiều việc hơn mức một shop nhỏ thường kham được. Dù chọn cách nào, đừng tin lời hứa kiểu "bao giấy tờ" từ những bên gom hàng không chứng từ; giấy tờ của mỹ phẩm gắn với từng sản phẩm cụ thể, không thể "bao" cho một kiện hàng lẫn lộn.
Một lưu ý về hàng mẫu: mang vài sản phẩm về dùng thử cho bản thân khác với mang về để bán. Đừng dùng lý do "hàng mẫu" để đưa hàng kinh doanh về.
Mặt hàng làm đẹp lấy từ Trung Quốc với rủi ro thấp hơn
Nếu bạn muốn ở lại ngành làm đẹp mà không đụng tới chuyện công bố mỹ phẩm, có nhiều mặt hàng không phải là mỹ phẩm, có nguồn dồi dào từ Trung Quốc và dễ kiểm hơn. Chúng vẫn cần chứng từ nguồn gốc, nhãn hàng hoá và kiểm chất lượng như mọi hàng hoá khác.
- Dụng cụ trang điểm: cọ, bông mút, mi kẹp, gương, hộp đựng. Kiểm cọ có rụng lông, có mùi keo; mút có mùi hoá chất nặng.
- Bao bì rỗng cho thương hiệu nhỏ: chai, lọ, hũ, tuýp, vòi bơm cho các cơ sở sản xuất mỹ phẩm trong nước. Đây là vật liệu tiếp xúc với sản phẩm, nên hỏi rõ loại nhựa, thuỷ tinh và độ kín.
- Phụ kiện chăm sóc tóc và cơ thể: lược, kẹp, khăn, mũ ủ tóc, túi đựng đồ trang điểm.
- Dụng cụ làm móng không dùng hoá chất: dũa, kềm, khay. Đồ kim loại sắc cần kiểm độ gỉ và mép cắt.
- Máy làm đẹp cầm tay: máy rửa mặt, máy uốn, máy sấy mini. Đây là đồ điện, có pin hoặc dùng điện lưới, nên áp dụng các lưu ý về an toàn điện và hợp quy; không phải nhóm dễ.
- Hàng cần tránh: sơn móng, keo nối mi, thuốc nhuộm tóc, kem tẩy lông và mọi thứ bôi lên người; chúng là mỹ phẩm hoặc hoá chất, quay lại đúng vấn đề công bố.
Nhóm dụng cụ và bao bì có ưu điểm là khách mua lặp lại, biên chênh lệch ổn định, và bạn tự kiểm được chất lượng bằng tay. Nhược điểm là ít sức hút bằng mỹ phẩm, nên cần nội dung bán hàng tốt.
Đã lỡ ôm một lô mỹ phẩm không giấy tờ thì làm gì
Không ít người đọc tới đây khi đã có sẵn một thùng mỹ phẩm gom từ sàn trong nhà. Việc đầu tiên là ngừng bán, kể cả bán cho người quen. Mỗi món bán ra là thêm một người có thể bị ảnh hưởng và thêm một bằng chứng bạn kinh doanh hàng không đủ điều kiện.
Việc thứ hai là đừng xả lô hàng cho người khác bán tiếp. Bán sỉ lại cho một shop khác không làm rủi ro biến mất; nó chỉ chuyển rủi ro sang người khác và kéo bạn vào chuỗi trách nhiệm nếu có sự cố. Hỏi bên đã bán cho bạn xem có nhận lại không; với hàng lẻ gom từ sàn, khả năng này thường thấp, nhưng nên thử trước khi coi như mất.
Việc thứ ba là hỏi một người làm thủ tục chuyên nghiệp xem lô hàng có cách nào hợp thức hoá theo quy định không. Với hàng lẻ nhiều loại, không rõ nhà sản xuất, câu trả lời thường là không, vì hồ sơ công bố cần giấy tờ từ phía nhà sản xuất cho từng sản phẩm. Khi đó, coi khoản tiền đã bỏ ra là chi phí học, ghi lại trong sổ để không lặp lại, và chuyển vốn sang những mặt hàng có thể bán hợp pháp.
Câu hỏi tự đặt ra trước khi nhận một nguồn hàng làm đẹp
Trước khi chốt bất kỳ nguồn hàng nào trong ngành làm đẹp, đi qua danh sách câu hỏi dưới đây. Một câu trả lời "không biết" ở các bước đầu là đủ để dừng.
- Món này có được bôi, xịt, thoa lên da, tóc, móng, môi không? Nếu có, nó nhiều khả năng là mỹ phẩm và cần công bố.
- Ai đứng tên chịu trách nhiệm sản phẩm ở Việt Nam? Tên đó có trên nhãn và tra cứu được không?
- Lô hàng có hoá đơn, chứng từ nhập khẩu theo đúng tên sản phẩm không?
- Nhãn có đủ thông tin tiếng Việt, ngày sản xuất, hạn dùng, số lô không?
- Sản phẩm có quảng cáo công dụng giống thuốc (trị, chữa, khỏi) không? Nếu có, dừng.
- Nếu khách bị kích ứng, bạn sẽ làm gì, và có giấy tờ nào chứng minh bạn đã bán hàng hợp lệ?
- Với dụng cụ, bao bì: đã có mẫu, đã dùng thử, đã ghi lại điểm yếu chưa?
Danh sách này không thay tư vấn pháp lý, nhưng giúp bạn khỏi bước vào những lô hàng mà ngay từ đầu đã không thể bán hợp pháp.
Câu hỏi thường gặp
Mỹ phẩm nội địa Trung Quốc chính hãng có được bán ở Việt Nam không?
Được, nếu sản phẩm được nhập khẩu và công bố theo quy định, có tổ chức tại Việt Nam chịu trách nhiệm, có nhãn tiếng Việt và chứng từ. Hàng chính hãng nhưng mua lẻ trên sàn rồi gom về không chứng từ thì vẫn không đủ điều kiện lưu thông.
Mua mỹ phẩm từ sàn Trung Quốc về dùng cá nhân có sao không?
Dùng cá nhân khác với kinh doanh. Tuy vậy, vẫn nên thận trọng với sản phẩm không rõ thành phần, quảng cáo hiệu quả thần tốc. Không lấy lý do dùng cá nhân hay hàng mẫu để đưa hàng về bán.
Làm sao kiểm mỹ phẩm mình định nhập lại đã được công bố?
Tra số công bố trên hệ thống tra cứu công khai của cơ quan quản lý mỹ phẩm, đối chiếu tên sản phẩm và tên tổ chức chịu trách nhiệm với nhãn trên hàng. Không tìm thấy hoặc thông tin không khớp thì không nhập.
Bán dụng cụ trang điểm từ Trung Quốc có phải công bố như mỹ phẩm?
Dụng cụ như cọ, bông mút, gương, hộp đựng không phải là mỹ phẩm theo nghĩa sản phẩm bôi lên người, nên không theo thủ tục công bố mỹ phẩm. Chúng vẫn là hàng hoá cần chứng từ nguồn gốc và nhãn theo quy định chung.
Có nên tin bên trung gian hứa "bao giấy tờ" cho mỹ phẩm?
Không nên. Giấy tờ mỹ phẩm gắn với từng sản phẩm và tổ chức đứng tên, không thể bao chung cho một kiện hàng lẫn lộn. Lời hứa như vậy thường dẫn đến hàng không hợp lệ và người bán cuối cùng gánh rủi ro.
Nếu khách bị kích ứng với mỹ phẩm mình bán thì sao?
Hướng dẫn khách ngừng dùng và đi khám bác sĩ da liễu, ghi lại thông tin sản phẩm và lô. Nếu hàng có công bố hợp lệ, liên hệ tổ chức chịu trách nhiệm sản phẩm. Hàng không nguồn gốc thì người bán gần như tự gánh toàn bộ trách nhiệm.