Giày dép lấy từ Trung Quốc hỏng nhiều nhất ở ba chỗ: keo dán giữa đế và thân, chất liệu đế, và form chân không hợp bàn chân người Việt. Ảnh và mô tả trên trang bán gần như không cho bạn biết ba điều này, nên với giày, mua mẫu và mang thử vài ngày quan trọng hơn bất kỳ loại hàng nào khác. Dây size cũng khác quần áo: giày lệch nửa cỡ là khách trả, còn áo rộng hơn một chút khách vẫn mặc.
Bài này dành cho shop giày nhỏ đặt hàng qua sàn hoặc qua xưởng: vùng nào làm mạnh loại giày nào, cách đọc chất liệu, cách chia dây size, các lỗi hay gặp và một bảng kiểm khi lô hàng về. Không có chuyện giày nhái thương hiệu ở đây; phần cuối giải thích vì sao nên tránh hẳn.
Vùng nào làm loại giày nào
Ở Phúc Kiến, Tấn Giang (Jinjiang) và vùng lân cận như Thạch Sư (Shishi) nổi tiếng với giày thể thao, giày chạy, giày vải và đế cao su, EVA; nhiều xưởng ở đây làm hàng gia công nên kỹ thuật đế khá tốt, nhưng cũng là nơi nhiều hàng nhái thương hiệu, nên người mua phải chủ động tránh. Ở Chiết Giang, Ôn Châu (Wenzhou) là vùng giày da lâu đời: giày tây nam, giày da nữ, giày lười. Quanh Đông Quản (Dongguan), Quảng Đông, cũng có nhiều xưởng giày và nguyên phụ liệu giày.
Ý nghĩa thực tế: khi tìm giày thể thao trên sàn, nhà cung cấp gửi hàng từ vùng Tấn Giang thường gần nguồn hơn; khi tìm giày da, để ý những bên gửi từ Ôn Châu. Đây chỉ là gợi ý để lọc, không phải bảo đảm chất lượng; cùng một vùng có xưởng làm kỹ và xưởng làm ẩu. Chợ giày ở Quảng Châu là con đường khác, dành cho người đi chợ tận nơi; bài này nói chuyện đặt từ xa.
Một điểm hay bị bỏ qua: giày thể thao giá thấp và giày thể thao giá trung bình có thể ra từ cùng một vùng, khác nhau ở chất liệu đế giữa, loại keo và độ tỉ mỉ ở khâu dán. Vì thế đừng chọn nhà cung cấp chỉ bằng nơi gửi hàng; hãy so mẫu thật của hai ba bên cạnh nhau.
Dép lê, dép nhựa đúc và dép xốp thì gần như vùng nào cũng làm, khác nhau chủ yếu ở chất liệu hạt nhựa. Loại hàng này nhẹ, ít size phức tạp, nên hay là lựa chọn đầu tiên của người mới, nhưng biên chênh lệch thường mỏng vì ai cũng bán.
Đọc chất liệu giày trên trang bán
Trang bán giày thường có các dòng mặt giày (鞋面, xiémiàn), đế (鞋底, xiédǐ) và lót (内里, nèilǐ). Mỗi dòng nói lên một phần độ bền và cảm giác mang. Bảng dưới là các chất liệu hay gặp và điều cần kiểm khi mẫu về.
| Phần giày | Chất liệu hay ghi | Điều cần kiểm |
|---|---|---|
| Mặt giày | Da thật (真皮), da tổng hợp PU, vải lưới (网面), vải bố (帆布) | Da PU rẻ dễ nứt ở nếp gấp mũi giày; uốn mũi giày nhiều lần xem có rạn |
| Đế ngoài | Cao su (橡胶), EVA, PVC, TPR | Đế cao su bám tốt nhưng nặng; EVA nhẹ nhưng mòn nhanh; đế PVC rẻ thì trơn khi ướt |
| Đế giữa | EVA, PU, xốp nén | Ấn ngón cái vào đế, xem có đàn hồi trở lại không |
| Lót trong | Vải, da lợn, PU | Lót PU bí chân, dễ bong sau một thời gian |
| Liên kết đế và thân | Dán keo, khâu, đúc liền | Kiểm đường keo quanh mép, uốn cong đế xem có hở |
Với giày da, câu "da thật" trên trang bán không đủ để tin. Hỏi rõ là da lớp ngoài (头层, tóucéng) hay da lớp hai (二层, èrcéng), và xem mép cắt dưới kính lúp khi mẫu về. Da tổng hợp tốt không có gì sai, miễn bạn mô tả đúng cho khách.
Lỗi giày hay gặp: bong keo, lệch đôi, mùi và form chân
Lỗi số một là bong keo (脱胶, tuōjiāo): đế tách khỏi thân ở mũi hoặc gót sau vài tuần mang. Khi mẫu về, uốn mạnh đế vài chục lần, ngâm phần mũi vào nước ấm một lúc rồi để khô, xem mép keo có hở. Đường keo lem ra ngoài thành vệt vàng cũng là dấu hiệu dán ẩu, khách nhìn thấy ngay.
Lỗi thứ hai là hai chiếc không đều: lệch chiều cao gót, lệch đường may, khác sắc độ màu, có khi lệch cả cỡ vì xếp nhầm khuôn. Với lô hàng, kiểm từng đôi chứ không chỉ kiểm vài đôi.
Lỗi thứ ba là mùi keo và cao su. Giày mới đóng hộp kín qua đường dài có thể bốc mùi nồng khi mở; phần lớn bay đi sau vài ngày để thoáng. Mùi vẫn nặng sau một tuần thì nên báo nhà cung cấp và cân nhắc dừng.
Giày trẻ em có thêm rủi ro riêng: đế có đèn nhấp nháy chứa pin nhỏ, nếu nắp pin dễ mở thì trẻ có thể lấy ra; đế quá trơn khiến trẻ dễ ngã trên nền gạch; khoá dán yếu làm giày tuột khi chạy. Kiểm kỹ những điểm này trên mẫu, và nhớ rằng đồ dùng có pin cho trẻ em cần được xem xét kỹ hơn về an toàn.
Cuối cùng là form chân. Nhiều mẫu giày làm theo khuôn bàn chân thon, trong khi khá nhiều khách Việt có bàn chân bè, mu cao. Cùng một số đo chiều dài, giày mũi nhọn có thể chật bề ngang. Khi mang thử mẫu, nhờ vài người có dáng chân khác nhau thử, ghi lại họ thấy chật ở đâu. Thông tin ấy giúp bạn tư vấn size cho khách và giảm hàng trả.
Chia dây size giày cho lô đầu
Nhà cung cấp giày thường bán theo dây, ví dụ nữ một dây từ cỡ 35 đến 39, nam từ 39 đến 44, mỗi cỡ một đôi. Khách thật thì không chia đều như vậy, nên chia dây hợp lý là phần lớn của chuyện không tồn hàng.
- Xem số liệu bán hàng của chính shop: cỡ nào bán nhiều nhất, cỡ nào hầu như không ai mua.
- Hỏi nhà cung cấp có cho chọn cỡ lẻ hoặc chia dây theo tỷ lệ riêng không. Nhiều nơi cho, nhất là khi bạn mua đủ số lượng tối thiểu.
- Ví dụ giả định cho giày nữ: thay vì 35, 36, 37, 38, 39 mỗi cỡ một đôi, đặt 36, 37, 38 mỗi cỡ hai đôi và 35, 39 mỗi cỡ một đôi.
- Hỏi rõ giày của họ "chuẩn cỡ" (标准码, biāozhǔnmǎ), "rộng" (偏大, piāndà) hay "chật" (偏小, piānxiǎo). Ghi câu trả lời, rồi đối chiếu khi mẫu về.
- Đo chiều dài lòng giày của mẫu bằng thước dây hoặc thước kẹp, ghi vào sổ theo từng cỡ. Đây là số bạn sẽ đưa cho khách online thay vì chỉ ghi số cỡ.
- Nếu bán giày trẻ em, chú ý trẻ lớn nhanh, cỡ nhỏ hết mùa là khó bán; đặt dàn mỏng ở hai đầu dây.
Số cỡ giày trên sàn Trung Quốc phần lớn ghi theo hệ châu Âu (欧码, ōumǎ), một số hàng ghi theo chiều dài bàn chân tính bằng milimét. Bài riêng về size giày trong mục tiếng Trung của trang nói kỹ cách quy đổi.
Tính giá về tay một đôi giày: hộp giày nặng cước hơn bạn nghĩ
Giá về tay một đôi giày gồm: giá nhà cung cấp, phí gửi nội địa Trung Quốc tới kho của bên vận chuyển (chia đều cho số đôi trong lô), phí dịch vụ của bên trung gian nếu có, cước từ kho Trung Quốc về Việt Nam, phần hao hụt do đôi lỗi, và chi phí đóng gói lại khi giao khách. Với giày, cước thường chiếm phần lớn hơn so với quần áo, vì giày nặng và đóng hộp thì cồng kềnh.
Ví dụ giả định: một đôi giày giá gốc 100 đơn vị. Phí gửi nội địa chia ra 5 đơn vị một đôi, phí trung gian 5 đơn vị. Nếu gửi cả hộp, cước tính theo thể tích có thể là 30 đơn vị một đôi; bỏ hộp, bọc túi rồi xếp chặt, cước tính theo cân có thể chỉ còn 15 đơn vị. Cộng thêm phần hao hụt, giả định một đôi lỗi trong hai mươi đôi, tức chia thêm khoảng 7 đơn vị cho mỗi đôi còn lại. Chỉ riêng chuyện có hộp hay không đã làm giá về tay chênh khoảng một phần mười.
Bỏ hộp không phải lúc nào cũng đúng. Giày da và giày cao gót bỏ hộp dễ bẹp mũi, gãy gót; khách mua giày làm quà cũng cần hộp. Một cách dung hoà là gửi giày bọc túi về, rồi mua hộp trơn ở trong nước đóng lại. Tính cả công đóng hộp vào giá trước khi quyết định.
Hàng nhái thương hiệu: vì sao shop nhỏ nên tránh hẳn
Giày thể thao là ngành bị làm nhái nhiều nhất, và trang bán Trung Quốc thường ghi khéo, không viết thẳng tên hãng mà dùng chữ như "cùng kiểu" hay chỉ đăng ảnh. Bán giày mang logo, kiểu dáng đặc trưng hoặc tên của thương hiệu khác mà không được phép là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ; ở Việt Nam, người bán lẻ cũng có thể bị xử lý và bị thu giữ hàng, không chỉ người nhập.
Ngoài rủi ro pháp lý, hàng nhái còn rủi ro trên kênh bán: các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội trong nước thường gỡ bài, khoá gian hàng khi có khiếu nại. Một shop nhỏ mất gian hàng là mất cả tệp khách tích luỹ nhiều năm.
Hướng thay thế là giày không thương hiệu hoặc giày có thể in nhãn riêng của shop. Nhiều xưởng nhận đặt nhãn riêng ở số lượng nhất định; khi đó, nhãn và hộp mang tên shop bạn, và bạn tự chịu trách nhiệm về chất lượng. Đó là con đường bền hơn, dù bước đầu chậm.
Bảng kiểm khi lô giày về tới tay
Quay video lúc mở kiện. Kiểm theo thứ tự dưới đây, ghi số đôi lỗi theo từng loại lỗi để đòi nhà cung cấp và để chấm điểm họ trong sổ.
- Đếm số đôi theo mẫu, màu, cỡ; đối chiếu với tin nhắn đặt hàng.
- Kiểm hai chiếc mỗi đôi có cùng cỡ ghi trong lòng giày, cùng màu, cùng chiều cao gót.
- Uốn cong đế ở mũi giày, nhìn đường keo quanh mép.
- Đo chiều dài lòng giày một đôi mỗi cỡ, so với số đã ghi ở mẫu.
- Kiểm đường may mặt giày, lỗ xỏ dây, khoá dán, khoá kéo nếu có.
- Nhìn bên trong: lót có nhăn, có cục keo cứng ở gót hay mũi gây cọm chân không.
- Kiểm hộp và giấy gói: hộp móp nhiều làm giày biến dạng mũi, nhất là giày da.
- Mở hộp, để giày thoáng vài ngày trước khi chụp ảnh nếu mùi nặng.
Giày lỗi nhẹ như lem keo ít có thể bán giảm giá với lời nói rõ; giày bong đế thì không nên bán. Giữ lại vài đôi lỗi làm bằng chứng khi đặt lô sau với cùng nhà cung cấp.
Câu hỏi thường gặp
Giày dép Trung Quốc có size giống size Việt không?
Phần lớn giày bán trên sàn Trung Quốc ghi cỡ theo hệ châu Âu, giống cách ghi cỡ ở nhiều cửa hàng Việt. Nhưng mỗi xưởng có khuôn riêng, có xưởng ghi chuẩn, có xưởng rộng hoặc chật nửa cỡ. Đo chiều dài lòng giày của mẫu và hỏi nhà cung cấp hàng của họ chuẩn, rộng hay chật.
Làm sao biết giày có dễ bong keo không?
Uốn cong đế ở phần mũi nhiều lần, quan sát mép keo; ngâm phần mũi vào nước ấm một lúc rồi để khô, xem có hở không. Đường keo lem nhiều, cục keo cứng bên trong là dấu hiệu dán ẩu. Giày khâu đế hoặc đúc liền thường ít bong hơn giày chỉ dán.
Có nên lấy giày da từ Trung Quốc về bán?
Được, nếu bạn kiểm kỹ chất liệu và mô tả đúng cho khách. Hỏi rõ da lớp ngoài hay da lớp hai, xem mép cắt khi mẫu về. Giày da nặng và cồng kềnh hơn giày vải nên cước vận chuyển chiếm phần lớn hơn trong giá về tay; tính kỹ trước khi đặt lô.
Mùi giày mới từ Trung Quốc có hại không?
Mùi thường đến từ keo và cao su, phần lớn giảm sau vài ngày để thoáng. Mùi rất nặng, kéo dài, làm cay mắt là dấu hiệu nên báo nhà cung cấp và cân nhắc không bán. Đừng xịt nước hoa che mùi rồi giao khách.
Đặt giày theo dây size có bắt buộc không?
Tuỳ nhà cung cấp. Nhiều nơi bán sỉ theo dây mỗi cỡ một đôi, nhưng không ít nơi cho chọn cỡ lẻ hoặc chia tỷ lệ khi bạn đủ số lượng tối thiểu. Hỏi trước khi chốt, vì dây size không hợp khách của bạn là nguồn tồn kho lớn nhất của shop giày.
Giày in logo riêng của shop có làm được không?
Nhiều xưởng nhận in hoặc dập nhãn riêng ở số lượng nhất định, thường cao hơn số lượng mua hàng có sẵn. Hãy hỏi số lượng tối thiểu, thời gian làm, và yêu cầu làm mẫu trước. Nhãn riêng nghĩa là bạn tự chịu trách nhiệm chất lượng với khách, nên phải kiểm lô kỹ hơn.