Từ Việt Nam có ba con đường để đặt hàng trên Taobao và Tmall: nhờ một bên trung gian mua hộ và chuyển về; tự có tài khoản, tự thanh toán rồi cho người bán gửi tới một kho gom ở Trung Quốc để chuyển tiếp; hoặc dùng dịch vụ gửi hàng ra nước ngoài của chính sàn nếu dịch vụ đó đang mở cho Việt Nam và nhóm hàng của bạn. Mỗi con đường đổi một kiểu tiện lợi lấy một kiểu rủi ro khác nhau.
Các bài hướng dẫn cũ thường nhắc cả Paipai bên cạnh Taobao và Tmall. Paipai là sàn bán lẻ của nhóm Tencent, sau về tay JD và đã đóng cửa vào năm 2016, nên không còn là lựa chọn. Bài này không hướng dẫn từng nút bấm, vì giao diện đổi liên tục; thay vào đó là nguyên lý của từng con đường, những điểm phải kiểm và cách chọn theo nhu cầu.
Con đường thứ nhất: nhờ bên trung gian mua hộ
Bạn gửi đường dẫn sản phẩm, màu, size, số lượng cho bên trung gian. Họ dùng tài khoản và phương thức thanh toán của họ để đặt, nhận hàng ở kho phía Trung Quốc, rồi chuyển về Việt Nam. Bạn trả bằng tiền đồng: tiền hàng quy đổi theo tỷ giá của họ, phí mua hộ, ship nội địa, cước về. Đây là con đường phổ biến nhất với người bán nhỏ, vì không cần tài khoản, không cần phương thức thanh toán Trung Quốc, không cần nói chuyện với người bán.
Đổi lại, bạn phụ thuộc hoàn toàn vào bên trung gian ở mọi khâu: họ đặt đúng mẫu không, họ có khiếu nại với người bán khi hàng sai không, họ báo tỷ giá có minh bạch không, họ đưa hàng về theo hình thức nào và giao lại giấy tờ gì. Một bên trung gian tốt tiết kiệm cho bạn rất nhiều công sức; một bên kém làm bạn mất cả tiền và thời gian. Cách chọn và đọc bảng phí của bên trung gian thuộc danh mục "Order hàng qua trung gian".
Điểm cần nhớ: khi đặt qua trung gian, quyền khiếu nại với người bán trên sàn nằm trong tài khoản của họ. Nếu bạn muốn đổi trả, phải đề nghị họ làm, trong thời hạn mà sàn cho phép. Hỏi trước họ có hỗ trợ việc đó không và tính phí thế nào.
Con đường thứ hai: tự đặt, tự thanh toán, gửi về kho gom
Người bán có kinh nghiệm hơn đôi khi tự mở tài khoản trên sàn, tự tìm hàng, tự nói chuyện với người bán, tự thanh toán, và khai địa chỉ nhận là một kho gom ở Trung Quốc. Kho gom nhận hàng, đóng kiện, chuyển về Việt Nam, chỉ thu phí vận chuyển và phí kho. Con đường này cho bạn quyền kiểm soát: bạn thấy rõ giá thật, tự khiếu nại khi hàng sai, tự giữ lịch sử mua hàng.
Cái khó nằm ở tài khoản và thanh toán. Các sàn Trung Quốc yêu cầu xác minh tài khoản, thường qua số điện thoại, và cho phép một số hình thức đăng ký từ nước ngoài; điều kiện thay đổi theo thời gian. Thanh toán cần phương thức mà sàn chấp nhận. Trong vài năm gần đây, các ví điện tử lớn của Trung Quốc đã mở cho người nước ngoài liên kết thẻ quốc tế ở một mức nhất định, nhưng hạn mức, phí và phạm vi dùng được thay đổi và có thể không áp cho mọi giao dịch trên sàn. Cần đọc điều khoản hiện hành của chính ví và sàn.
Con đường này cũng đòi bạn tự xử lý phần tiếng Trung khi nói chuyện với người bán, tự theo dõi mã vận đơn nội địa và báo cho kho gom, tự đối chiếu khi kho báo thiếu. Nó hợp với người đã đặt hàng đều đặn, muốn bớt một lớp phí và có thời gian.
Thanh toán: nguyên lý và những việc không nên làm
Dù đi con đường nào, tiền rồi cũng phải tới tay người bán Trung Quốc bằng một phương thức hợp lệ. Với con đường thứ nhất, bên trung gian lo phần đó và bạn trả cho họ bằng tiền đồng qua tài khoản ngân hàng ở Việt Nam. Với con đường thứ hai, bạn tự thanh toán qua phương thức được sàn chấp nhận. Cả hai đều cần giữ biên nhận, ảnh chụp giao dịch, để đối chiếu khi có tranh chấp và để chứng minh nguồn tiền.
Những việc nên tránh: nhờ một người lạ trên mạng "thanh toán hộ" bằng tài khoản của họ rồi chuyển khoản cho họ; dùng tài khoản, thẻ mượn của người khác; đổi tiền qua các kênh không chính thức. Những cách này có rủi ro mất tiền vì lừa đảo, bị khoá tài khoản giữa chừng, và có thể vi phạm quy định về quản lý ngoại hối, thanh toán. Đã có nhiều trường hợp người "thanh toán hộ" nhận tiền rồi biến mất, hoặc dùng thông tin của người nhờ cho việc khác.
Nếu bạn cần thanh toán ra nước ngoài thường xuyên với số tiền lớn, đó là dấu hiệu nên chuyển sang hình thức nhập hàng có chứng từ, thanh toán qua ngân hàng theo quy định. Các trang chuyên về nhập khẩu và thanh toán quốc tế có hướng dẫn riêng.
Một điểm nhỏ mà hay gây rắc rối: tiền hoàn từ người bán, khi có đổi trả, luôn quay về đúng phương thức đã dùng để trả. Nếu bạn tự thanh toán bằng thẻ quốc tế, tiền hoàn về thẻ đó sau một khoảng thời gian, có khi kèm chênh lệch quy đổi. Nếu bên trung gian trả, tiền hoàn về họ và họ trả lại bạn theo cách đã thoả thuận. Biết trước điều này để không bất ngờ khi đối soát.
Con đường thứ ba: dịch vụ gửi quốc tế của sàn
Một số sàn Trung Quốc có dịch vụ gom hàng của nhiều người bán vào một kho của sàn rồi gửi ra nước ngoài cho người mua ở một số quốc gia, vùng lãnh thổ. Ưu điểm là mọi thứ nằm trong một hệ thống: đặt, thanh toán, theo dõi, gửi. Nhược điểm là dịch vụ thường hướng tới người mua lẻ để dùng, có giới hạn về nhóm hàng (hàng có pin, chất lỏng, hàng dễ vỡ thường bị loại), giới hạn kích thước, cân nặng, và danh sách nước được phục vụ thay đổi theo thời gian.
Với người bán nhỏ, con đường này có thể hợp để mua mẫu hoặc mua một vài món, nhưng ít khi hợp để nhập lô kinh doanh. Hàng gửi theo dạng bưu kiện cá nhân cũng không cho bạn bộ chứng từ của hàng nhập khẩu để kinh doanh. Dùng nó để mua về bán là dùng sai mục đích, và có thể không phù hợp với quy định về hàng hoá gửi qua đường bưu chính, chuyển phát.
Trước khi dùng, kiểm xem dịch vụ có đang mở cho Việt Nam không, nhóm hàng của bạn có được gửi không, cước và thời gian thế nào, ai chịu thuế, phí khi hàng tới Việt Nam. Thông tin này thay đổi, nên chỉ tin trang chính thức của sàn vào thời điểm bạn đặt.
Chọn con đường theo nhu cầu của bạn
Bạn mới bắt đầu, đặt vài đơn mỗi tháng, chưa có phương thức thanh toán Trung Quốc. Nhờ trung gian mua hộ là hợp lý nhất. Đầu tư thời gian vào việc chọn một bên minh bạch về tỷ giá, phí và hình thức đưa hàng về, rồi gắn bó, ghi sổ.
Bạn đặt đều đặn, quen sàn, muốn kiểm soát giá và khiếu nại. Cân nhắc tự đặt và gửi về kho gom, nếu có phương thức thanh toán hợp lệ cho người nước ngoài. Vẫn có thể giữ một bên trung gian cho những đơn phức tạp hoặc khi bận.
Bạn chỉ cần mua vài món mẫu để thử chất lượng. Dịch vụ gửi quốc tế của sàn (nếu đang mở cho Việt Nam và nhóm hàng của bạn) hoặc nhờ trung gian mua lẻ. Đừng dùng đường này để nhập lô bán.
Bạn định nhập hàng thương hiệu từ Tmall về bán. Dừng lại tìm hiểu trước: quyền phân phối, chứng từ nhập khẩu, ghi nhãn, có khi công bố sản phẩm. Con đường mua lẻ không chứng từ không phù hợp cho việc này.
Bạn bắt đầu cần hoá đơn, chứng từ đứng tên mình. Đó là lúc nhìn sang hình thức nhập có chứng từ qua doanh nghiệp nhập khẩu hoặc tự đứng tên. Hỏi bên trung gian xem họ có làm được không, trước khi chuyển sang bên khác.
So sánh ba con đường
Bảng tóm theo các tiêu chí người bán nhỏ quan tâm nhất:
| Tiêu chí | Nhờ trung gian mua hộ | Tự đặt, gửi kho gom | Dịch vụ gửi quốc tế của sàn |
|---|---|---|---|
| Cần tài khoản, thanh toán Trung Quốc | Không | Có | Có |
| Cần đọc, nhắn tiếng Trung | Ít | Nhiều | Ít |
| Quyền khiếu nại với người bán | Qua trung gian | Tự làm | Tự làm trên sàn |
| Minh bạch giá | Phụ thuộc trung gian | Cao | Cao |
| Hợp cho lô kinh doanh | Có, tuỳ hình thức và chứng từ | Có, tuỳ kho gom và chứng từ | Thường không |
| Rủi ro chính | Trung gian kém, tỷ giá không rõ | Tài khoản, thanh toán, tự xử lý sự cố | Giới hạn hàng, không có chứng từ kinh doanh |
Người mới thường bắt đầu với con đường thứ nhất, rồi dần chuyển một phần đơn sang con đường thứ hai khi đã quen. Con đường thứ ba để dành cho việc mua mẫu. Dù chọn đường nào, giữ một bảng ghi các đơn đã đặt, ngày đặt, mã đơn và trạng thái, vì sau vài chục đơn trí nhớ không còn đủ.
Một đơn Taobao, Tmall qua trung gian: các bước nên làm
Không phụ thuộc giao diện, một đơn cẩn thận đi qua các bước sau:
- Chọn sản phẩm, đọc đánh giá tiêu cực và ảnh người mua, chụp lại trang sản phẩm (giá, thông số, mô tả).
- Ghi rõ màu, size theo đúng tên trên trang (thường là chữ Trung), kèm ảnh chụp lựa chọn, số lượng mỗi loại.
- Hỏi bên trung gian báo giá đầy đủ: tỷ giá, phí mua hộ, ship nội địa, cước ước theo cân nặng và thể tích, hình thức đưa về, giấy tờ giao lại.
- Thanh toán tiền hàng khi đã có báo giá bằng chữ; yêu cầu họ gửi mã đơn trên sàn sau khi đặt.
- Theo dõi: người bán gửi chưa, mã vận đơn nội địa, ngày tới kho.
- Yêu cầu kho chụp ảnh hoặc kiểm đếm với đơn quan trọng, trước khi đóng kiện.
- Nhận hàng, quay video mở kiện, kiểm, báo lỗi ngay trong thời hạn khiếu nại.
Với Tmall, thêm một bước: kiểm đây là gian chính hãng hay gian đại lý, và nếu bạn định bán lại hàng thương hiệu, tìm hiểu trước yêu cầu về quyền phân phối, nhập khẩu và ghi nhãn ở Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Paipai còn hoạt động không?
Không. Paipai là sàn bán lẻ thuộc nhóm Tencent, sau đó về JD và đã đóng cửa vào năm 2016. Những bài viết cũ hướng dẫn đặt hàng Paipai không còn dùng được. Hiện người bán Việt chủ yếu nhắc tới 1688, Taobao, Tmall, Pinduoduo và JD.
Người Việt có mở được tài khoản Taobao không?
Các sàn thường cho đăng ký từ nước ngoài với một số hình thức xác minh, nhưng điều kiện, tính năng được dùng và cách thanh toán thay đổi theo thời gian. Kiểm trang hướng dẫn chính thức của sàn khi đăng ký. Không mượn hay mua tài khoản của người khác, vì dễ bị khoá và mất tiền.
Thanh toán Taobao bằng thẻ Việt Nam có được không?
Tuỳ thời điểm và tuỳ phương thức. Một số ví điện tử Trung Quốc đã cho người nước ngoài liên kết thẻ quốc tế ở mức nhất định, nhưng hạn mức, phí và phạm vi áp dụng có thể thay đổi. Đọc điều khoản hiện hành; không nhờ người lạ thanh toán hộ.
Đặt Tmall có chắc là hàng chính hãng không?
Tmall có điều kiện mở gian chặt hơn Taobao nên mức tin cậy cao hơn, nhất là gian chính hãng của thương hiệu. Tuy vậy, nên kiểm loại gian, đọc đánh giá và giữ bằng chứng mua hàng. Hàng chính hãng mua ở Trung Quốc mang về Việt Nam bán vẫn cần đáp ứng quy định nhập khẩu, ghi nhãn ở Việt Nam.
Có nên dùng dịch vụ gửi quốc tế của sàn để nhập hàng bán không?
Dịch vụ này hướng tới người mua lẻ để dùng, có giới hạn nhóm hàng và kích thước, và không cho bạn chứng từ của hàng nhập khẩu kinh doanh. Dùng để mua mẫu thì hợp; nhập lô bán thì nên đi qua hình thức có chứng từ phù hợp.
Tự đặt hay nhờ trung gian thì rẻ hơn?
Tự đặt bớt được phí mua hộ và thường minh bạch tỷ giá hơn, nhưng tốn công, phải tự xử lý sự cố và cần phương thức thanh toán hợp lệ. Nhờ trung gian tốn thêm phí nhưng tiết kiệm thời gian. Tính cả công của bạn và rủi ro sự cố, không chỉ so phí.