Đi chợ Nghĩa Ô (Yiwu, tỉnh Chiết Giang) lần đầu, người bán nhỏ nên dành trọn năm đến bảy ngày, chia lịch theo khu chợ thay vì đi ngẫu hứng, ghi chép từng gian theo một mẫu cố định, và chỉ chốt đơn vào hai ngày cuối. Chợ ở đây bán chủ yếu hàng tiêu dùng nhỏ (đồ chơi, phụ kiện, văn phòng phẩm, đồ gia dụng nhỏ, đồ trang trí lễ hội…), chia khu theo ngành, và đa số gian bán theo thùng chứ không bán lẻ từng món.
Cái khó của Nghĩa Ô không nằm ở chỗ tìm hàng mà ở chỗ có quá nhiều hàng. Người đi lần đầu thường hết ngày thứ hai đã mỏi chân, đã chụp vài trăm tấm ảnh mà không nhớ ảnh nào của gian nào. Bài này đi theo góc người bán nhỏ, lô vài thùng đến vài chục thùng: chợ tổ chức ra sao, lịch một tuần mẫu, ghi chép gì, đặt lô nhỏ thế nào và gom hàng trước khi về. Phần nhập container, chính ngạch quy mô lớn không thuộc phạm vi bài này.
Nghĩa Ô bán gì và hợp với người bán nào
Nghĩa Ô là một thành phố cấp huyện thuộc Kim Hoa, nằm giữa tỉnh Chiết Giang. Từ khoảng cuối thế kỷ trước, nơi này lớn lên quanh việc buôn hàng tiêu dùng nhỏ, tiếng Trung gọi là "tiểu thương phẩm" (小商品). Khu chợ chính, thường được gọi là Thành Thương mại Quốc tế Nghĩa Ô (义乌国际商贸城), gồm nhiều toà nhà nối nhau, mỗi toà chia tầng, mỗi tầng chia dãy theo ngành hàng. Ngoài khu này còn có các chợ chuyên ngành và phố bán sỉ rải rác trong thành phố.
Phần lớn gian ở đây là nơi trưng mẫu của xưởng hoặc của công ty thương mại. Hàng thật nằm ở kho hay xưởng phía sau, gian chỉ có một mẫu mỗi loại. Vì vậy cách mua cơ bản là: xem mẫu, hỏi quy cách thùng, đặt số lượng, hẹn ngày giao hàng tới một địa chỉ ở Nghĩa Ô. Người quen chợ ở Việt Nam hay tưởng sẽ được nhặt hàng mang về ngay như ở chợ đầu mối trong nước; ở Nghĩa Ô, chuyện đó chỉ xảy ra với một số gian có hàng sẵn và với số lượng nhỏ.
Nghĩa Ô hợp nhất với ba kiểu người bán: tiệm tạp hoá, đồ chơi, văn phòng phẩm muốn có nhiều mẫu mỗi mẫu ít; shop online bán phụ kiện, đồ trang trí cần thay mẫu liên tục; và người chuẩn bị hàng mùa vụ như Trung thu, Noel, Tết. Nếu bạn bán quần áo theo mùa với số lượng lớn một mẫu, điện tử, hay đồ nội thất, các vùng chuyên ngành khác thường hợp hơn.
Chợ chia khu theo ngành: đọc trước khi đi
Ở đầu mỗi khu thường có quầy thông tin phát sơ đồ khu và danh sách ngành theo tầng. Cách chia cụ thể có thể đổi theo thời gian, nên bảng dưới chỉ nêu các nhóm hàng chính bạn sẽ gặp, để bạn tự gom thành lịch đi:
| Nhóm hàng | Thường gặp những gì | Điều nên hỏi ngay ở gian |
|---|---|---|
| Đồ chơi, quà tặng | Đồ chơi nhựa, đồ chơi vải, đồ chơi có pin, bóng bay, quà lưu niệm | Đồ chơi đã có chứng nhận an toàn nào, có tài liệu thử nghiệm không, pin có kèm trong hộp không |
| Phụ kiện thời trang | Trang sức thời trang, phụ kiện tóc, khăn, kính thời trang, móc khoá | Chất liệu lõi và lớp mạ, có dị ứng niken không, mẫu nào có thể ra màu khác |
| Đồ dùng gia đình | Dụng cụ nhà bếp nhỏ, đồ nhựa, hộp đựng, đồ phòng tắm | Vật liệu tiếp xúc thực phẩm là gì, có giấy kiểm nghiệm vật liệu không |
| Văn phòng phẩm, đồ học sinh | Bút, sổ, túi đựng, đồ dùng học tập | Mực, nhựa có giấy kiểm nghiệm không, đóng gói từng chiếc hay theo hộp |
| Đồ trang trí lễ hội | Đèn lồng, đồ Noel, hoa giả, đồ trang trí tiệc | Hạn chót đặt để kịp mùa, có dây đèn điện kèm không |
| Kim khí, điện nhỏ | Dụng cụ cầm tay, ổ cắm, đèn pin, phụ kiện điện | Tiêu chuẩn điện áp, nhóm hàng phải hợp quy ở Việt Nam |
Đọc bảng xong, khoanh hai hoặc ba nhóm hàng bạn thật sự bán. Người đi lần đầu nên chấp nhận bỏ qua phần lớn chợ. Đi rộng mà không sâu là cách tốn một tuần mà không ra đơn nào.
Lịch một tuần mẫu cho người đi lần đầu
Lịch dưới đây là ví dụ giả định cho người bán đồ chơi và phụ kiện, ở gần khu chợ chính, đi một mình hoặc hai người:
- Ngày 1 (tới nơi): nhận phòng, mua sim hoặc kích hoạt kết nối, đi một vòng ngắn ở khu gần nhất chỉ để quen cách bố trí. Không hỏi giá, không ghi chép. Tối soạn lại danh sách mặt hàng cần tìm.
- Ngày 2–3 (quét): mỗi ngày một nhóm hàng. Đi hết các dãy của nhóm đó, chụp mẫu, xin danh thiếp, ghi quy cách thùng. Mục tiêu là danh sách dài, mỗi mặt hàng có ba đến năm gian để so.
- Ngày 4 (so và lọc): buổi sáng ngồi ở phòng trải hết danh thiếp và ảnh ra, gạch bỏ gian kém. Buổi chiều quay lại những gian còn lại hỏi kỹ: thời gian giao, màu, đóng gói, có hàng sẵn không.
- Ngày 5 (chợ phụ và xưởng): nếu một gian mời xem xưởng gần đó, đây là ngày đi. Nếu không, xem các chợ chuyên ngành ngoài khu chính để đối chiếu.
- Ngày 6 (chốt đơn): đặt hàng ở các gian đã chọn, nhận phiếu đặt hàng, đặt cọc, ghi rõ địa chỉ giao và hạn giao.
- Ngày 7 (gom và kiểm): theo dõi hàng về điểm gom, kiểm một phần, chụp ảnh đóng thùng, thanh toán phần còn lại theo thoả thuận, rồi mới rời thành phố.
Hai ngày cuối hay bị trễ vì gian giao chậm. Nếu được, đặt chuyến về sau ngày 7 một ngày dự phòng. Tránh tới đúng dịp Tết Nguyên đán vì phần lớn gian nghỉ dài, và dịp lễ dài của Trung Quốc vì xưởng có thể nghỉ, giao hàng chậm.
Ghi chép gian hàng: mẫu sáu dòng cho mỗi gian
Mã gian và vị trí. Chụp ảnh danh thiếp ngay khi nhận, ghi thêm khu, tầng, dãy bằng tay ở mặt sau. Hai gian bán cùng một mẫu là chuyện thường; nhớ nhầm gian là mất một buổi đi tìm lại.
Mã mẫu của gian. Mỗi gian đặt mã riêng cho mẫu của mình. Chụp ảnh mẫu kèm danh thiếp trong cùng một khung hình, để sau này ảnh tự nói nó thuộc gian nào.
Quy cách thùng. Một thùng bao nhiêu chiếc, kích thước thùng dài – rộng – cao, cân nặng một thùng. Ba con số này quyết định cước vận chuyển về sau, nhiều người quên hỏi rồi tính lỗ.
Đơn tối thiểu. Gian đòi tối thiểu bao nhiêu thùng mỗi mẫu, có cho ghép nhiều mẫu hay nhiều màu trong một thùng không. Đây là điểm mặc cả quan trọng hơn giá với người bán nhỏ.
Hàng sẵn hay phải làm. Hàng có sẵn trong kho (现货) thì giao trong vài ngày; hàng phải sản xuất (定做) thì tính theo tuần. Hỏi luôn bao bì có in được nhãn theo yêu cầu không.
Điều kiện thanh toán và giao. Cọc bao nhiêu phần, thanh toán phần còn lại khi nào, giao tới đâu trong Nghĩa Ô, ai chịu cước chặng đó. Ghi đúng lời người bán nói, đừng tự diễn giải.
Đặt lô nhỏ theo thùng: ví dụ giả định
Ví dụ giả định: một chủ tiệm đồ chơi ở Hải Phòng muốn mang về mười hai mẫu đồ chơi vải, mỗi mẫu không quá hai thùng. Gian A đòi tối thiểu năm thùng mỗi mẫu; gian B chịu ghép ba mẫu trong một thùng nhưng giá từng chiếc cao hơn. Nhiều người lần đầu chỉ nhìn giá chiếc và chọn gian A, rồi về nhà với sáu mươi thùng, một nửa bán chậm.
Phép tính nên làm là chi phí cho số hàng bạn bán được trong một mùa, không phải giá thấp nhất trên chiếc. Nếu dự tính bán mỗi mẫu một trăm chiếc trong ba tháng, lô năm thùng có thể là bốn trăm chiếc mỗi mẫu, ba trăm chiếc nằm kho. Tiền đọng trong ba trăm chiếc đó, cộng tiền thuê chỗ chứa, thường lớn hơn khoản chênh giá chiếc giữa hai gian.
Khi mặc cả đơn tối thiểu, câu hỏi hiệu quả là đưa ra con số cụ thể và lý do: lần đầu lấy thử, nếu bán được sẽ đặt lại. Nhiều gian chấp nhận lô nhỏ cho hàng có sẵn, vì họ muốn xả kho; với hàng phải sản xuất, họ khó nhường hơn vì xưởng cũng có mức tối thiểu cho mỗi lần chạy máy, nhuộm màu hay in bao bì.
Một mẹo thực tế: hỏi gian có mẫu nào "đang có sẵn nhiều" không. Mẫu tồn của họ đôi khi là mẫu đã bán chạy ở nơi khác, giao ngay, đơn tối thiểu thấp. Đổi lại, bạn phải tự đánh giá mẫu đó còn hợp thị hiếu khách Việt hay đã cũ.
Gom hàng trước khi về và những chỗ hay hỏng
Hàng từ nhiều gian cần về một điểm để đóng kiện, đối chiếu và gửi đi. Ở Nghĩa Ô có rất nhiều đơn vị nhận gom và vận chuyển; site không giới thiệu bên nào, chỉ nhắc những điểm người thuê cần tự kiểm:
- Phiếu đặt hàng phải ghi địa chỉ gom và tên người nhận ở điểm gom, nếu không gian sẽ gọi bạn khi bạn đang ở chợ khác.
- Mỗi gian đánh ký hiệu riêng lên thùng (do bạn quy định), để điểm gom đếm đúng số thùng của từng gian.
- Kiểm mở một phần ngẫu nhiên ở điểm gom: đúng mẫu, đúng màu, đủ số chiếc trong thùng. Lỗi sai màu hay sai mẫu phát hiện ở Nghĩa Ô thì đổi được; phát hiện ở Việt Nam thì gần như không.
- Chứng từ mua hàng: giữ phiếu đặt hàng, biên nhận cọc, hoá đơn nếu gian xuất được. Đây là cơ sở để chứng minh nguồn gốc khi hàng về bán ở Việt Nam.
- Đường hàng về Việt Nam: hàng kinh doanh cần đi theo cách có chứng từ hợp lệ. Lời hứa "bao hết, không cần giấy" là lúc rủi ro chuyển hết sang bạn khi bị kiểm tra trên đường hoặc tại cửa hàng.
- Hàng phải hợp quy hoặc công bố như đồ chơi trẻ em, đồ điện, mỹ phẩm: kiểm điều kiện nhập khẩu và bán ở Việt Nam trước khi đặt, không phải sau khi hàng đã về.
Phần quy trình nhập khẩu chính ngạch và gom container nằm ngoài phạm vi bài; nếu tiệm của bạn đã lớn tới mức đó, nên làm việc với doanh nghiệp làm thủ tục nhập khẩu và kiểm quy định hiện hành với cơ quan hải quan.
Đi lại tới Nghĩa Ô và trong thành phố
Nghĩa Ô có sân bay nhỏ và có ga tàu cao tốc. Người từ Việt Nam thường bay tới một sân bay lớn ở vùng như Thượng Hải hoặc Hàng Châu rồi đi tàu cao tốc tới ga Nghĩa Ô; một số người bay tới Nghĩa Ô qua chặng nối. Chọn đường nào tuỳ lịch bay hiện hành và nơi bạn ở, nên so tổng thời gian từ nhà tới phòng khách sạn chứ không chỉ thời gian bay.
Trong thành phố, khoảng cách giữa các khu chợ không quá xa nhưng đi bộ giữa các toà nhà lớn vẫn tốn sức. Taxi, xe gọi qua ứng dụng và xe buýt đều có; người nước ngoài nên có sẵn địa chỉ khách sạn và tên các khu chợ bằng chữ Hán để đưa cho tài xế. Mang giày đi bộ tốt, balo nhẹ, sổ tay và một sạc dự phòng hợp lệ; một ngày trong chợ thường đi bộ nhiều cây số.
Giờ mở cửa các gian thường từ sáng tới chiều muộn, không mở tới tối như nhiều chợ đêm ở Việt Nam. Buổi sáng sớm và đầu giờ chiều là lúc chủ gian rảnh hơn để trả lời kỹ. Thông tin về giờ mở, các toà nhà mới, chợ dời chỗ thay đổi theo thời gian; hãy kiểm lại ngay trước chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Không biết tiếng Trung có đi chợ Nghĩa Ô được không?
Được, nhiều người vẫn đi với ứng dụng dịch trên điện thoại, máy tính cầm tay để gõ số và một sổ ghi sẵn các câu hỏi bằng chữ Hán. Khó khăn thật nằm ở chỗ hỏi điều kiện giao, đơn tối thiểu và đóng gói cho rõ; với lô lớn hoặc đơn đặt làm, nên có người hiểu tiếng đi cùng ít nhất một ngày chốt đơn.
Ở Nghĩa Ô có mua lẻ vài chiếc được không?
Một số gian bán lẻ hoặc bán vài chiếc mẫu, nhưng đa số bán theo thùng. Nếu cần vài chiếc để thử thị trường, hỏi mua mẫu và nói rõ là mẫu; nhiều gian tính giá mẫu khác giá sỉ. Mẫu mua lẻ chỉ để xem chất lượng, không phải hàng để bán.
Đi Nghĩa Ô vào tháng nào hợp lý?
Tránh dịp Tết Nguyên đán vì gian và xưởng nghỉ dài, và các kỳ lễ dài của Trung Quốc vì giao hàng chậm. Người làm hàng mùa vụ thường đi sớm vài tháng trước mùa bán: hàng Noel, Tết cần đặt từ giữa năm nếu phải sản xuất. Lịch cụ thể hãy hỏi chính các gian bạn định đặt.
Có nên đi xem xưởng khi chủ gian mời không?
Nên nếu bạn định đặt hàng phải sản xuất hoặc đặt lại nhiều lần. Xem xưởng giúp biết gian là xưởng thật hay công ty thương mại, quy mô và cách họ kiểm hàng. Đi cùng người quen hoặc báo lịch cho người nhà, và đừng đặt cọc ngay trong chuyến thăm vì cảm giác nể.
Hàng ở Nghĩa Ô có phải hàng của chính xưởng ở đó không?
Không hẳn. Nghĩa Ô là nơi tập trung trưng bày và buôn bán, hàng có thể được làm ở nhiều tỉnh khác nhau. Một mẫu đồ chơi có thể đến từ vùng Sán Đầu, một mẫu kim khí từ Vĩnh Khang. Biết nguồn gốc thật giúp bạn quyết định có nên đi thẳng tới vùng sản xuất ở chuyến sau hay không.
Có thể nhờ gian gửi thẳng hàng về Việt Nam không?
Một số gian có quen đơn vị vận chuyển và nhận gửi giúp, nhưng khi đó bạn khó kiểm hàng và khó biết hàng đi theo cách nào. Với lô nhỏ, cách an toàn hơn là gom về một điểm bạn kiểm được, chọn đường vận chuyển có chứng từ, và giữ đủ giấy tờ mua bán.