Kha Kiều (Keqiao), một quận của thành phố Thiệu Hưng (Shaoxing) ở tỉnh Chiết Giang, là nơi tập trung chợ vải và nhà máy dệt nhuộm thuộc loại lớn nhất Trung Quốc; khu chợ chính quen gọi là Thành Khinh Phưởng Trung Quốc (中国轻纺城). Người hợp nhất để đi Kha Kiều là chủ xưởng may nhỏ, thợ may đặt, người bán vải theo mét, cần nhiều loại vải và muốn xem trực tiếp trước khi đặt cuộn.
Đi Kha Kiều không giống đi chợ quần áo. Bạn mua nguyên liệu, nên câu hỏi đúng không phải "đẹp không" mà là khổ bao nhiêu, nặng bao nhiêu, co bao nhiêu, màu lô sau có giống lô trước không. Bài này đi qua những câu đó, cách tính lượng vải cho một đơn hàng, một ngày mẫu ở chợ và các lưu ý khi chở vải nặng về Việt Nam.
Kha Kiều làm gì và hợp với ai
Vùng Thiệu Hưng có truyền thống dệt từ rất lâu, nhưng chợ vải hiện đại ở Kha Kiều lớn lên cùng làn sóng công nghiệp dệt nhuộm của Chiết Giang trong mấy chục năm gần đây. Quanh chợ là nhiều nhà máy dệt, nhuộm, in hoa, hoàn tất vải. Chợ là nơi các nhà máy và công ty thương mại trưng mẫu, nhận đơn, còn hàng thật nằm ở kho hoặc chạy theo đơn ở nhà máy.
Chợ có đủ vải dệt thoi (vải sơ mi, vải quần âu, kaki, voan, lụa nhân tạo), vải dệt kim (thun, nỉ, vải thể thao), vải rèm và vải trang trí nội thất. Người bán quần áo thành phẩm ít khi cần tới đây; ngược lại, một xưởng may năm mười máy, một tiệm may đo, hay một người bán vải ở chợ Việt Nam sẽ thấy đây là nơi so được nhiều nguồn nhất trong thời gian ngắn.
Điều cần biết trước: phần lớn gian bán theo cuộn, đơn tối thiểu tính bằng trăm mét hoặc bằng cuộn mỗi màu. Lô vài chục mét mỗi màu chỉ mua được ở gian có hàng tồn, hàng sẵn, hoặc gian chuyên bán lẻ cho thợ may. Nếu xưởng của bạn chỉ cần vài chục mét mỗi loại, hãy chuẩn bị tinh thần đi tìm đúng loại gian đó thay vì mặc cả với gian bán cuộn.
Năm thông số phải hỏi trước khi đặt một loại vải
Ghi thành một dòng cho mỗi mẫu vải, kèm mẫu cắt và số màu của gian. Thiếu một thông số là không so được hai nguồn:
| Thông số | Tiếng Trung thường gặp | Vì sao quan trọng với xưởng nhỏ |
|---|---|---|
| Khổ vải | 门幅 (môn phúc) | Khổ hẹp hay rộng làm định mức mét vải cho một sản phẩm khác hẳn; so giá theo mét mà không so khổ là so sai |
| Định lượng | 克重 (khắc trọng), gam trên mét vuông | Cùng tên vải nhưng nặng nhẹ khác nhau thì độ dày, độ rủ, độ bền khác nhau |
| Thành phần | 成分 (thành phần) | Quyết định cách giặt, độ co, cảm giác mặc và cách bạn ghi nhãn sản phẩm |
| Độ co sau giặt | 缩水率 (súc thuỷ suất) | Vải co nhiều mà không xử lý trước thì sản phẩm sai size sau lần giặt đầu |
| Độ bền màu | 色牢度 (sắc lao độ) | Vải phai, lem màu là lý do khách trả hàng phổ biến |
Gian nào có phiếu thông số hoặc kết quả thử nghiệm của vải thì xin bản chụp. Gian không có thì ít nhất ghi lời họ nói, và tự thử giặt mẫu cắt khi về: đo trước và sau giặt, phơi nắng một phần để xem phai màu. Đây là bước rẻ nhất giúp tránh một lô hàng hỏng.
Đặt theo mét hay theo cân, và chuyện lệch lô nhuộm
Vải dệt thoi thường bán theo mét. Giá theo mét đi kèm khổ cố định. Khi so hai báo giá, quy về chi phí cho một sản phẩm của bạn: định mức mét nhân giá mét, chứ không so giá mét trần.
Vải dệt kim thường bán theo cân. Vải thun, nỉ hay được báo giá theo ki-lô-gam. Muốn biết một cân ra bao nhiêu mét, cần khổ và định lượng: vải càng nặng trên mét vuông thì một cân càng ít mét. Hỏi gian quy đổi giúp, rồi tự tính lại.
Lô nhuộm khác nhau thì màu lệch. Hai lần nhuộm cùng một mã màu vẫn có thể lệch nhẹ, tiếng Trung gọi là 缸差 (lệch bể nhuộm). Với xưởng may, nếu một đơn áo dùng hai lô vải, thân trước và thân sau có thể khác màu khi đứng cạnh nhau. Khi đặt, yêu cầu cả số mét của một đơn nằm trong một lô nhuộm, và giữ mẫu cắt của lô để so khi đặt lại.
Nhuộm theo màu riêng có mức tối thiểu. Muốn một màu không có sẵn trong bảng màu, gian phải nhuộm thử (lab dip) và chạy theo mức tối thiểu của bể nhuộm. Với lô nhỏ, chọn màu có sẵn thường hợp lý hơn.
Vải tồn kho rẻ nhưng không đặt lại được. Gian hay mời mua vải tồn, vải dư đơn. Mua được nếu bạn chỉ làm một đợt sản phẩm; nếu sản phẩm bán tốt mà không đặt lại được vải, bạn mất mẫu. Hỏi thẳng loại vải đó còn sản xuất tiếp không.
Tính lượng vải cho một đơn hàng: ví dụ giả định
Ví dụ giả định: một xưởng may nhỏ ở Bắc Ninh nhận làm ba trăm áo sơ mi đồng phục. Mẫu áo dùng vải khổ 1,5 mét, định mức (đã tính cả hao hụt cắt) giả sử là 1,4 mét mỗi áo. Lượng vải cơ bản là 300 × 1,4 = 420 mét. Cộng thêm phần dự phòng cho lỗi vải, áo hỏng, áo mẫu, giả sử 5%, thành khoảng 441 mét, làm tròn theo cách gian cắt cuộn.
Bây giờ so hai nguồn giả định. Nguồn A khổ 1,5 mét, nguồn B khổ 1,45 mét. Với khổ hẹp hơn, sơ đồ cắt có thể không xếp đủ chi tiết như cũ, định mức tăng lên, giả sử 1,5 mét mỗi áo, thành 450 mét cơ bản. Nếu giá mét của B thấp hơn A một chút, tổng tiền vải có thể vẫn ngang hoặc cao hơn A. Đây là lý do khổ vải phải nằm trong cùng dòng với giá.
Cuối cùng cộng các chi phí đưa vải về: cước nội địa từ gian tới điểm gom, cước về Việt Nam tính theo cân nặng hoặc thể tích (vải cuộn nặng, thường bị tính theo cân), chi phí chứng từ. Chia tổng cho số áo để ra chi phí vải trên một sản phẩm. Con số này mới là thứ đem so với nguồn vải trong nước.
Nếu đơn hàng lặp lại theo mùa, thêm một dòng: khả năng đặt lại cùng lô màu, cùng thông số sau ba tháng. Một nguồn rẻ hơn mà không giữ được thông số thì mỗi lần đặt lại là một lần thử sai.
Một ngày mẫu ở chợ vải Kha Kiều
Ví dụ giả định cho một chủ xưởng đi cùng một thợ cắt có kinh nghiệm, cần ba loại vải cho đơn mùa tới:
- Trước khi đi, mang theo áo mẫu hoặc mẫu vải đang dùng, thước dây, cân nhỏ cầm tay nếu có, sổ ghi theo năm thông số ở trên.
- Buổi sáng, hỏi quầy thông tin hoặc người bán về khu bán loại vải bạn cần (vải thun, vải sơ mi, vải rèm…), vì chợ chia theo khu và theo toà.
- Ở mỗi gian, đưa mẫu vải của mình ra hỏi "có loại này không", xin xem cuộn thật chứ không chỉ quyển mẫu; xin cắt mẫu nhỏ kèm số màu và ghim danh thiếp vào.
- Giữa ngày, ngồi so mẫu cắt dưới ánh sáng tự nhiên. Loại các mẫu thiếu thông số hoặc gian không trả lời được độ co, độ bền màu.
- Buổi chiều, quay lại hai đến ba gian còn lại, hỏi hàng sẵn hay phải dệt, thời gian giao, có chịu lô nhỏ cho đơn đầu không, giao tới điểm gom nào.
- Tối, tính lại chi phí vải trên một sản phẩm cho từng nguồn theo cách ở mục trước, rồi mới quyết định đặt ngay hay mang mẫu về thử giặt trước.
Với lô đầu, cách thận trọng là mang mẫu về thử giặt, thử may vài sản phẩm, rồi mới đặt số lượng từ xa. Chuyến đi đầu là để tìm nguồn và lấy mẫu, không nhất thiết phải chốt cuộn.
Kiểm cuộn vải khi nhận: lỗi hay gặp và cách ghi lại
Vải về tới điểm gom hoặc xưởng, đừng xếp thẳng vào kho. Mở ngẫu nhiên vài cuộn của mỗi màu, trải một đoạn trên bàn có ánh sáng tốt và kiểm theo danh sách sau:
- Đầu cuộn và cuối cuộn cùng màu không. Cắt một mẩu ở đầu và một mẩu ở cuối, đặt cạnh mẫu cắt đã duyệt. Lệch màu trong cùng cuộn là lỗi nhuộm, không phải lệch lô.
- Khổ thực tế. Đo khổ ở ba vị trí. Khổ hụt so với cam kết làm định mức cắt tăng, chi phí trên sản phẩm tăng theo.
- Số mét hoặc số cân. Cân thử vài cuộn, đối chiếu với phiếu ghi trên cuộn. Thiếu ít thì ghi lại, thiếu nhiều và đồng loạt thì báo ngay cho gian.
- Lỗi dệt. Sợi đứt, sợi nổi, lỗ thủng, vệt dầu máy. Đánh dấu vị trí và đếm số lỗi trên một đoạn dài cố định để có con số khi khiếu nại.
- Mùi và độ ẩm. Vải ẩm, có mùi mốc là dấu hiệu đóng gói hoặc chở không kín; vải ẩm để lâu sẽ ố.
- Ảnh và video có mốc thời gian. Quay lúc mở kiện, chụp lỗi cạnh thước dây. Đây là bằng chứng duy nhất bạn có khi trao đổi với gian từ xa.
Gửi một bản tóm tắt lỗi cho gian càng sớm càng tốt, kèm ảnh. Nhiều gian chấp nhận bù vải hoặc trừ tiền ở lần đặt sau nếu bạn báo trong thời hạn đã thoả thuận; báo muộn sau khi đã cắt may thì gần như không còn cơ sở.
Đi lại và chở vải về Việt Nam
Kha Kiều nằm sát Hàng Châu, gần sân bay quốc tế của Hàng Châu. Người từ Việt Nam thường bay tới Hàng Châu hoặc Thượng Hải, rồi đi tàu cao tốc hay xe tới Thiệu Hưng. Vào thời điểm viết, giữa Hàng Châu và Thiệu Hưng đã có đường sắt đô thị nối liền; tuyến và ga cụ thể nên kiểm lại khi đi. Nhiều người ở Hàng Châu và đi Kha Kiều trong ngày, ghép với chợ quần áo của Hàng Châu.
Vải là hàng nặng và cồng kềnh. Một vài cuộn đã vượt xa hành lý thông thường, nên vải mua để may bán phải đi đường vận chuyển hàng hoá, có chứng từ. Khi gửi, cuộn vải cần bọc kín chống ẩm, chống bẩn đầu cuộn; kiện bị ướt trên đường thường phải bỏ nguyên lớp ngoài. Ghi rõ trên phiếu gửi số cuộn, số mét hoặc số cân của từng cuộn để đối chiếu khi nhận.
Vải nhập để sản xuất có các quy định về nhãn, thành phần và chất lượng khi sản phẩm may ra đem bán; một số loại vải có thể thuộc diện kiểm tra theo quy định hiện hành. Hãy kiểm với đơn vị làm thủ tục và cơ quan hải quan trước khi đặt lô lớn, không dựa vào lời hứa "về được hết" của bên vận chuyển.
Câu hỏi thường gặp
Mua vài chục mét vải ở Kha Kiều có được không?
Được ở một số gian có hàng sẵn, hàng tồn hoặc gian bán cho thợ may, nhưng phần lớn gian bán theo cuộn. Nếu nhu cầu của bạn chỉ là vài chục mét mỗi loại, hãy hỏi thẳng ngay từ đầu để không mất thời gian, và cân nhắc nguồn vải trong nước cho các loại phổ thông.
Làm sao giữ đúng màu khi đặt lại vải từ xa?
Giữ mẫu cắt của lô cũ kèm số màu của gian, chụp ảnh dưới ánh sáng tự nhiên, và yêu cầu gian gửi ảnh hoặc mẫu cắt của lô mới trước khi giao. Chấp nhận rằng lô nhuộm mới có thể lệch nhẹ; điều cần thoả thuận là mức lệch nào thì được đổi hay giảm giá.
Vải bán theo cân thì quy ra mét thế nào?
Cần biết khổ vải và định lượng gam trên mét vuông. Lấy một ki-lô-gam chia cho khối lượng của một mét dài (định lượng nhân khổ) sẽ ra số mét gần đúng. Nhờ gian tính giúp rồi tự tính lại, vì vải có độ ẩm và phần biên làm con số lệch đôi chút.
Có cần đi cùng thợ cắt hay thợ may khi đi chợ vải không?
Rất nên, nhất là chuyến đầu. Người làm nghề nhìn và sờ vải nhận ra độ rủ, độ co giãn, lỗi dệt nhanh hơn nhiều; họ cũng biết loại vải đó cắt may có khó không. Người chủ xưởng lo phần thông số, giá và điều kiện giao.
Kha Kiều có bán vải lụa tơ tằm không?
Có nhiều loại vải từ sợi tự nhiên lẫn tổng hợp, trong đó có lụa và vải giả lụa. Vì hai loại dễ bị gọi lẫn, hãy đọc kỹ thành phần, xin kết quả thử nghiệm nếu đặt số lượng, và khi bán ghi đúng thành phần cho khách.
Có nên đặt in hoa theo mẫu riêng ở Kha Kiều không?
Có thể, quanh vùng có nhiều cơ sở in vải, nhưng in theo mẫu riêng có mức tối thiểu và cần thời gian chạy thử. Với xưởng nhỏ, nên bắt đầu từ mẫu có sẵn. Nếu in hình của người khác, hãy chắc rằng bạn có quyền dùng hình đó, tránh rủi ro vi phạm bản quyền.