Đánh giá trên Taobao có bốn phần đáng đọc: lời đánh giá của người mua, ảnh và video người mua tự chụp (thường gọi là 买家秀), đánh giá bổ sung người mua viết thêm sau một thời gian dùng, và mục hỏi đáp nơi người đã mua trả lời câu hỏi của người đang phân vân. Đọc đúng thứ tự (đánh giá tiêu cực và gần đây trước, ảnh người mua sau, số sao cuối cùng) sẽ cho bạn hình dung về chất lượng thật sát hơn nhiều so với ảnh của shop.
Bài này đi qua cách đọc từng phần, các dấu hiệu đánh giá bị làm đẹp, dấu hiệu của shop ảo hoặc shop không đáng tin, và một bảng kiểm ngắn trước khi đặt. Giao diện Taobao thay đổi thường xuyên; tên mục có thể khác lúc bạn đọc, nhưng các phần này vẫn tồn tại dưới dạng nào đó.
Bốn phần của đánh giá và giá trị của từng phần
Lời đánh giá cho biết cảm nhận chung nhưng dễ bị nhiễu: nhiều người mua chỉ viết vài chữ khen chung chung để được ưu đãi của shop. Phần đáng đọc là những đánh giá có chi tiết cụ thể: chất vải thế nào, size so với số đo thật ra sao, màu thật đậm hay nhạt hơn ảnh. Đánh giá chi tiết, dù khen hay chê, đều đáng tin hơn đánh giá ngắn.
Ảnh người mua là phần quý nhất. Ảnh chụp ở nhà, dưới ánh sáng thường, bằng điện thoại cho thấy màu thật, độ dày, độ hoàn thiện mà ảnh của shop không cho. So nhiều ảnh người mua với nhau: nếu chúng nhất quán, chất lượng ổn định; nếu chênh lệch nhiều, chất lượng giữa các lô có thể không đều.
Đánh giá bổ sung được viết sau khi dùng một thời gian, thường cho biết những điều không thấy ngay: vải xù sau vài lần giặt, quai túi sờn, đồ nhựa ngả màu. Với hàng bạn sẽ bán cho khách dùng lâu, đây là phần quyết định bạn có phải nhận lại lời phàn nàn sau vài tuần hay không. Hỏi đáp là nơi người mua cũ trả lời tự nhiên, ít bị shop tác động, nên hay có thông tin thật về size, chất, mùi.
Cấp độ người bán và điểm dịch vụ
Taobao có hệ thống cấp độ uy tín của người bán, tích luỹ theo số giao dịch được đánh giá, thể hiện bằng các biểu tượng tăng dần (từ tim, lên kim cương, lên vương miện). Cấp độ cao cho biết shop đã bán nhiều đơn trong thời gian dài. Bên cạnh đó là các điểm dịch vụ, thường gồm mức độ hàng đúng mô tả, thái độ phục vụ và tốc độ giao hàng, so với mức trung bình của ngành hàng. Cách hiển thị các chỉ số này có thể đã thay đổi; kiểm lại trên trang khi bạn dùng.
Cấp độ cao là tín hiệu tốt nhưng không đủ. Một shop có thể tích luỹ uy tín bằng một nhóm hàng rồi chuyển sang bán nhóm khác; có thể đổi nguồn hàng mà không đổi tên shop. Ngược lại, một shop cấp độ thấp vẫn có thể là xưởng nhỏ mới mở gian, hàng tốt. Cấp độ cho biết lịch sử, không cho biết lô hàng sắp tới.
Điểm "đúng mô tả" là chỉ số gần nhất với điều bạn cần: hàng nhận có giống trang không. Khi điểm này thấp hơn mức trung bình ngành trong khi các điểm khác cao, đó là dấu hiệu shop giỏi phục vụ nhưng hàng hay lệch so với ảnh.
Đọc đánh giá tiêu cực trước
Đánh giá tốt thường giống nhau; đánh giá xấu mỗi cái xấu một kiểu, và chính kiểu xấu mới là thông tin. Lọc xem những đánh giá thấp, đọc hết nội dung, rồi nhóm lại: lỗi nào lặp lại nhiều lần? Một vài người phàn nàn giao chậm thì có thể do mùa cao điểm; nhiều người phàn nàn cùng một đường may bung, cùng một mùi khó chịu, cùng size nhỏ hơn bảng thì đó là đặc điểm của hàng.
Sau đó tự hỏi: khách của mình có chấp nhận khuyết điểm này không? Áo hơi mỏng có thể chấp nhận được với hàng giá thấp bán mùa hè; mùi nhựa nồng thì không chấp nhận được với đồ dùng cho trẻ em. Khuyết điểm nào khách của bạn không chấp nhận, loại mẫu đó, dù số sao trung bình cao đến đâu.
Cũng đọc cách shop trả lời đánh giá xấu. Shop trả lời cụ thể, nhận lỗi, đề nghị đổi trả là dấu hiệu tốt cho việc xử lý sự cố sau này. Shop trả lời đổ lỗi cho khách, hoặc trả lời bằng một mẫu câu giống hệt cho mọi đánh giá xấu, cho thấy bạn khó được hỗ trợ khi có chuyện.
Đọc đánh giá bằng mắt người buôn, không phải người dùng
Người mua lẻ đọc đánh giá để quyết định có mua một chiếc cho mình không. Người buôn đọc để trả lời những câu khác: khách của mình sẽ phàn nàn điều gì, tỷ lệ hàng lỗi có thể là bao nhiêu, size có lệch đều theo một hướng không, có nhóm khách nào đặc biệt hài lòng hay không hài lòng. Đọc với những câu hỏi đó trong đầu, cùng một trang đánh giá cho ra thông tin rất khác.
Ví dụ, nếu nhiều người nói áo "rộng hơn bảng size một cỡ", với người mua lẻ đó là lời khuyên chọn nhỏ đi một size; với người buôn, đó là thông tin để sửa lại bảng size trên trang của mình và đặt nghiêng về size nhỏ. Nếu nhiều người khen "đáng tiền" nhưng chê "chỉ thừa nhiều", người buôn biết sẽ phải tốn công cắt chỉ trước khi gửi khách, và nên tính công đó vào chi phí.
Ghi lại những điều rút ra từ đánh giá vào sổ mẫu hàng, ngay cả trước khi đặt. Khi hàng về, đối chiếu: những lỗi đánh giá đã cảnh báo có xuất hiện không, ở mức nào. Sau vài lần, bạn sẽ biết đánh giá trên sàn phản ánh hàng thật sát tới đâu với nhóm hàng của mình, và tin nó ở mức phù hợp.
Dấu hiệu đánh giá bị làm đẹp
Như ở mọi sàn, có những shop tìm cách làm đẹp đánh giá. Không dấu hiệu nào là bằng chứng chắc chắn, nhưng gặp nhiều dấu hiệu cùng lúc thì nên tin ít vào số sao:
- Rất nhiều đánh giá ngắn, giống nhau về câu chữ, dồn vào một vài ngày.
- Ảnh người mua trông như ảnh chụp chuyên nghiệp: ánh sáng studio, phông nền giống ảnh shop, người mẫu tạo dáng.
- Đánh giá khen chung chung không nhắc tới đặc điểm cụ thể nào của sản phẩm.
- Số đánh giá rất lớn trong khi shop mới mở hoặc mẫu mới đăng.
- Đánh giá cũ nhiều chi tiết, đánh giá gần đây toàn khen ngắn, hoặc ngược lại: đánh giá cũ tốt, gần đây xấu đi rõ rệt.
- Đánh giá nhắc tới một sản phẩm khác hẳn (shop dùng lại trang cũ cho hàng mới để giữ số đánh giá).
Dấu hiệu cuối hay gặp hơn người mới nghĩ: một trang sản phẩm tích luỹ nhiều đánh giá, rồi shop thay ảnh và mô tả bằng một mẫu khác. Đọc vài đánh giá để chắc chúng nói về đúng món bạn đang xem.
Dấu hiệu của shop ảo và shop không đáng tin
Giá thấp bất thường so với cả nhóm. Cùng một mẫu, mọi shop bán quanh một mức, riêng một shop thấp hơn hẳn. Có thể là hàng khác chất, hàng lỗi, hoặc shop không định giao hàng thật.
Mời giao dịch ra ngoài sàn. Đề nghị chuyển khoản trực tiếp, nhắn qua ứng dụng khác "cho tiện", gửi đường dẫn thanh toán lạ. Đây là dấu hiệu nghiêm trọng nhất: rời khỏi sàn là mất cơ chế giữ tiền và giải quyết tranh chấp.
Shop mới, ít thông tin, nhiều mặt hàng không liên quan. Gian hàng mở gần đây, chưa có lịch sử, bán đủ thứ từ quần áo tới đồ điện tử, ảnh toàn lấy của shop khác.
Thông tin mâu thuẫn. Mô tả nói một chất liệu, bảng thông số nói chất liệu khác; địa chỉ gửi hàng khác hẳn vùng làm loại hàng đó mà không có lý do.
Thúc ép thanh toán, xác nhận nhận hàng sớm. Shop giục bạn bấm xác nhận đã nhận hàng trước khi hàng tới, hoặc hứa thưởng nếu đánh giá tốt trước khi nhận. Xác nhận sớm là giải phóng tiền cho shop trước khi bạn kiểm hàng.
Bảng kiểm trước khi đặt một shop Taobao mới
Đi qua bảng này với mỗi shop chưa từng giao dịch, nhất là khi định đặt số lượng:
| Mục | Cần thấy | Nếu không thấy |
|---|---|---|
| Đánh giá tiêu cực | Không có lỗi lặp lại ở điểm bạn quan tâm | Loại hoặc đặt mẫu kiểm |
| Ảnh người mua | Nhiều ảnh thật, nhất quán với nhau | Thận trọng với màu, chất |
| Đánh giá bổ sung | Không có phàn nàn về độ bền | Hỏi thêm trong mục hỏi đáp |
| Điểm đúng mô tả | Không thấp hơn trung bình ngành | Đặt mẫu trước khi đặt lô |
| Cách shop trả lời đánh giá xấu | Cụ thể, có hướng xử lý | Dự trù khó khăn khi khiếu nại |
| Kênh giao dịch | Mọi trao đổi, thanh toán trong sàn | Không đặt |
| Giá so với nhóm | Trong khoảng hợp lý | Tìm hiểu vì sao thấp, đặt mẫu |
Với đơn đặt qua trung gian, gửi kèm cho họ các yêu cầu kiểm phát sinh từ bảng này, để họ kiểm khi hàng tới kho trước khi xác nhận nhận hàng với shop.
Khi đã lỡ đặt phải shop kém
Điều quan trọng nhất: chưa xác nhận đã nhận hàng khi chưa kiểm. Trên Taobao, tiền thường được giữ tới khi người mua xác nhận hoặc hết thời hạn tự động xác nhận. Nếu hàng tới kho trung gian mà sai, thiếu, lỗi, yêu cầu bên trung gian mở khiếu nại hoặc yêu cầu hoàn tiền trên sàn trước khi thời hạn kết thúc, kèm ảnh chụp.
Giữ mọi bằng chứng: ảnh chụp trang sản phẩm lúc đặt (vì shop có thể sửa sau), tin nhắn với shop, ảnh hàng nhận được cạnh thước đo. Sàn xử lý tranh chấp dựa trên bằng chứng, và mô tả trên trang lúc bạn đặt là căn cứ để so.
Sau sự cố, ghi shop đó vào sổ với lý do cụ thể, và chia sẻ (không nêu tên công khai để bôi nhọ) với bên trung gian để họ cảnh giác khi bạn hoặc khách khác đặt lại. Một lần sự cố được ghi chép kỹ giúp bạn tránh được nhiều lần sau. Danh mục đổi trả trên trang có bài riêng về quy trình đổi trả hàng mua trên sàn Trung Quốc qua trung gian.
Câu hỏi thường gặp
买家秀 là gì?
买家秀 là cách người dùng Taobao gọi ảnh và video do chính người mua chụp sản phẩm sau khi nhận hàng, để phân biệt với ảnh quảng cáo của shop. Đây là phần đáng tin nhất để đoán màu, chất và độ hoàn thiện thật, nhất là khi có nhiều ảnh nhất quán với nhau.
Shop có cấp độ vương miện có chắc là uy tín?
Cấp độ cao cho biết shop đã có nhiều giao dịch được đánh giá trong thời gian dài, là tín hiệu tốt. Nhưng shop có thể đổi nhóm hàng hoặc nguồn hàng. Vẫn cần đọc đánh giá gần đây của đúng mẫu bạn định mua và điểm đúng mô tả.
Có nên tin đánh giá năm sao kèm ảnh đẹp?
Ảnh quá đẹp, giống ảnh quảng cáo, có thể là ảnh shop tự đăng hoặc nhờ người đăng. Đánh giá chi tiết, ảnh chụp đời thường, có cả điểm chưa hài lòng thường đáng tin hơn. Nhìn tổng thể nhiều đánh giá thay vì vài cái đầu tiên.
Mục hỏi đáp trên Taobao có ích gì?
Đó là nơi người chưa mua đặt câu hỏi và người đã mua trả lời, thường thẳng thắn hơn đánh giá vì không gắn với ưu đãi của shop. Những câu như size có đúng không, có mùi không, có phai màu không hay có câu trả lời thật nhất ở đây.
Shop giục xác nhận đã nhận hàng sớm thì làm sao?
Không xác nhận khi chưa kiểm hàng, dù shop hứa ưu đãi. Xác nhận là đồng ý giải phóng tiền cho shop; sau đó việc khiếu nại khó hơn nhiều. Nếu đặt qua trung gian, dặn họ chỉ xác nhận sau khi hàng tới kho và đã kiểm.
Đánh giá trên Taobao có dùng để chọn nguồn sỉ được không?
Có, theo cách gián tiếp. Đánh giá của người mua lẻ cho thấy chất lượng thật và lỗi hay gặp của một mẫu. Khi tìm cùng mẫu đó trên sàn sỉ, bạn đã biết cần kiểm điểm gì và hỏi người bán sỉ những câu gì.