Ghép đơn đánh hàng Trung Quốc với người quen: chia hàng, chia cước và chia rủi ro

Ghép đơn là khi vài người bán nhỏ gộp đơn hàng Trung Quốc lại với nhau để chạm bậc giá sỉ, đủ đơn tối thiểu của người bán, và chia các khoản phí cố định như ship nội địa, cước tối thiểu mỗi kiện, chi phí một chuyến đi. Làm đúng, mỗi người có giá về tay thấp hơn khi đặt riêng. Làm không rõ ràng, chuyện chia cước, chia hàng lỗi và hàng thất lạc dễ làm mất cả tiền lẫn tình.

Bài này đi qua các kiểu ghép thường gặp, cách chia chi phí sao cho công bằng có ví dụ giả định, cách chia rủi ro khi có sự cố, những điều nên thoả thuận bằng văn bản, và dấu hiệu nên tách ra đi riêng.

Vì sao người bán nhỏ hay ghép đơn

Lý do đầu tiên là giá bậc thang. Trên các sàn sỉ, giá mỗi món giảm theo số lượng, và nhiều người bán đặt đơn tối thiểu cho mỗi mẫu hoặc mỗi đơn. Một shop nhỏ cần hai mươi chiếc thì giá ở bậc thấp nhất; ba shop cùng cần mẫu đó, gộp lại sáu mươi chiếc, có thể lên bậc giá tốt hơn.

Lý do thứ hai là chi phí cố định. Mỗi đơn từ một người bán có một khoản ship nội địa tới kho trung gian; mỗi kiện về Việt Nam có thể có mức cước tối thiểu; mỗi chuyến tự đi có chi phí đi lại, ở. Những khoản này không tăng theo số hàng, nên chia cho nhiều người thì mỗi người gánh ít.

Lý do thứ ba ít được nói ra: học hỏi. Người mới ghép với người đã làm lâu thì học được cách chọn người bán, cách tính, cách kiểm. Nhưng chính lý do này cũng hay sinh ra phụ thuộc: một người làm hết, những người khác chỉ góp tiền, và khi có chuyện thì không ai rõ ai chịu.

Cũng nên biết khi nào ghép đơn không giúp gì nhiều. Nếu hàng của bạn đã đủ nặng để vượt mức cước tối thiểu, đã đủ số lượng để chạm bậc giá mà bạn cần, thì ghép thêm chỉ thêm việc phối hợp. Nếu các thành viên đặt từ những người bán khác nhau, ở những vùng khác nhau, thì khoản ship nội địa không giảm, chỉ có cước về Việt Nam được chia. Trước khi rủ nhau ghép, mỗi người nên tự tính giá về tay khi đặt riêng và khi ghép, rồi mới quyết.

Các kiểu ghép thường gặp

Ghép cùng mẫu. Nhiều người cùng đặt một mẫu từ một người bán để lên bậc giá. Lợi rõ nhất về giá, nhưng cũng là kiểu dễ dẫm chân nhau nhất khi bán, vì mọi người cùng bán một mẫu cho cùng một thị trường.

Ghép kiện, khác mẫu. Mỗi người đặt mẫu riêng từ người bán riêng, chỉ gom chung về một kiện để chia cước tối thiểu và có khi chia phí dịch vụ. Ít va chạm về bán hàng, nhưng cần chia cước theo cân nặng hoặc thể tích cho đúng.

Đi chung chuyến. Vài người cùng sang Trung Quốc, chia chi phí đi lại, ở, phiên dịch hoặc người dẫn, mỗi người mua hàng riêng. Cần thống nhất lịch đi chợ, vì mỗi người cần những khu hàng khác nhau.

Một người đứng mua, người khác góp tiền. Một người có kinh nghiệm chọn hàng, liên hệ, thanh toán; người khác góp tiền và nhận phần hàng. Kiểu này gần với việc thuê người mua hộ, và nên được coi như vậy: rõ phí công, rõ trách nhiệm.

Chia chi phí cho công bằng: ví dụ giả định

Ba người A, B, C ghép kiện, mỗi người đặt mẫu riêng. Kiện về Việt Nam bị tính cước theo cân nặng thực, tổng cước 1.500.000đ. Phí trung gian tính 5% tiền hàng của từng người. Ship nội địa của mỗi người bán do người đặt từ người bán đó chịu.

Nếu chia cước đều ba phần, mỗi người 500.000đ, thì B, người có ít hàng nhất, gánh hộ phần cước của A và C. Chia theo tiền hàng cũng không đúng khi hàng nặng nhẹ khác nhau. Nguyên tắc: khoản nào phát sinh theo cân nặng thì chia theo cân nặng, theo thể tích thì chia theo thể tích, theo tiền hàng thì chia theo tiền hàng, theo đơn của một người bán thì người đặt từ người bán đó chịu.

Với kiện bị tính theo thể tích, cách chia công bằng là theo thể tích mỗi người chiếm. Muốn làm được, hàng của mỗi người nên được đóng túi hoặc thùng riêng trong kiện, có ký hiệu, để kho cân đo riêng từng phần nếu có thể.

Chia rủi ro khi có sự cố

Phần khó nhất của ghép đơn không phải chia tiền khi mọi thứ suôn sẻ, mà là chia thiệt hại khi có chuyện. Có ba loại sự cố cần thoả thuận trước. Hàng lỗi, sai mẫu từ người bán: thuộc về người đặt từ người bán đó, người đó tự đòi và tự chịu phần không đòi được. Hàng hỏng, ướt, vỡ do vận chuyển chung: thuộc về hàng của ai thì người đó chịu, nhưng tiền bồi thường từ bên vận chuyển (nếu có) cũng về người đó. Thất lạc cả kiện hoặc kiện bị giữ: mỗi người chịu theo phần giá trị hàng của mình trong kiện, và chia tiền bồi thường theo cùng tỷ lệ.

Ghép cùng mẫu còn thêm một rủi ro: hàng về thiếu hoặc lỗi một phần, chia thế nào giữa những người cùng đặt mẫu đó. Cách đơn giản là chia theo tỷ lệ số lượng mỗi người đặt, cả phần đạt lẫn phần lỗi. Đừng để người chia hàng chọn trước phần đẹp cho mình. Nếu hàng có nhiều màu, size, hãy chia theo bảng đặt hàng đã chốt từ đầu chứ không chia theo ý thích lúc mở kiện; phần thiếu của màu nào thì những người đặt màu đó cùng chịu theo tỷ lệ.

Một nguyên tắc chung giúp tránh cãi nhau: người đứng ra mở kiện phải quay video liên tục, chia hàng trước sự chứng kiến hoặc gửi video cho mọi người, và không ai lấy phần mình trước khi kiểm xong toàn kiện.

Những điều nên thoả thuận bằng văn bản

Văn bản không cần trang trọng, một tin nhắn nhóm được mọi người xác nhận cũng có giá trị hơn lời nói. Nên ghi rõ:

• Ai đứng ra đặt hàng, thanh toán, liên hệ người bán và bên trung gian; có nhận phí công không, bao nhiêu (ví dụ giả định khi ghi trong bài, số thật do các bên thoả thuận).
• Mỗi người đặt những mẫu nào, số lượng bao nhiêu, đã chuyển bao nhiêu tiền, vào ngày nào.
• Cách chia từng loại chi phí: ship nội địa, phí trung gian, cước về Việt Nam, phí kiểm đếm, đóng gói.
• Cách chia khi có hàng lỗi, thiếu, hỏng, thất lạc, bị giữ.
• Chứng từ hàng hoá: ai giữ bản gốc, mỗi người nhận bản gì để chứng minh nguồn gốc phần hàng của mình.
• Cách xử lý khi một người rút khỏi nhóm giữa chừng hoặc chậm chuyển tiền.
• Thoả thuận về bán hàng nếu ghép cùng mẫu: có chia khu vực, kênh bán, hay giữ một mức giá sàn không.

Ghi những điều này khi mọi người còn vui vẻ dễ hơn nhiều so với khi đã có thiệt hại cần chia.

Cạnh tranh giữa những người ghép đơn

Ghép cùng mẫu là đặt những người ghép vào thế cạnh tranh trực tiếp. Ba shop cùng bán một mẫu, cùng một bộ ảnh của người bán, cho cùng một tập khách trên mạng, thì người hạ giá đầu tiên kéo cả nhóm xuống. Mối quan hệ ghép đơn tan nhanh nhất vì chuyện này, không phải vì tiền cước.

Có vài cách giảm va chạm. Ghép kiện khác mẫu thay vì ghép cùng mẫu khi có thể. Nếu phải ghép cùng mẫu, mỗi người bán ở kênh hoặc khu vực khác nhau: một người bán tiệm ở tỉnh này, một người bán online, một người bán sỉ cho tiệm ở nơi khác. Hoặc thoả thuận màu, size khác nhau cho mỗi người. Thoả thuận về giá bán cần cẩn trọng; giữ ở mức tự nguyện giữa những người bán nhỏ quen biết, và tránh những cam kết có thể bị coi là thoả thuận hạn chế cạnh tranh khi quy mô lớn.

Cách bền nhất là chọn người ghép đơn có khách và kênh khác mình. Hai shop cùng bán phụ kiện cho học sinh ở cùng một thành phố không phải là cặp ghép tốt; một shop bán phụ kiện ở Hà Nội và một tiệm ở Cần Thơ thì dễ hơn nhiều. Ghép giữa một người bán lẻ và một người bán sỉ cũng hay ổn, miễn người bán sỉ không bán cho chính khách của người bán lẻ.

Khi nào nên tách ra đi riêng

Ghép đơn là bước trung gian giúp người nhỏ đi qua giai đoạn hàng chưa đủ nhiều, không phải cách làm mãi mãi. Khi lượng hàng của bạn đã tự đủ chạm bậc giá tốt và đủ một kiện, lợi ích của ghép đơn giảm đi trong khi chi phí phối hợp vẫn còn: chờ người khác chốt mẫu, chờ người khác chuyển tiền, chia hàng, đối chiếu. Đó là lúc tách ra.

Các dấu hiệu khác: một người trong nhóm thường xuyên chậm tiền hoặc tranh cãi khi chia; lịch đặt hàng của các thành viên lệch nhau nên ai cũng phải chờ; nhóm bắt đầu cạnh tranh giá với nhau; hoặc bạn cần chứng từ đứng tên mình cho phần hàng của mình mà cách ghép hiện tại không cho phép.

Khi tiệm lớn dần tới mức cần hoá đơn chứng từ đầy đủ đứng tên mình, ghép đơn kiểu góp kiện sẽ khó đáp ứng. Lúc đó cần tính tới con đường nhập hàng có chứng từ qua doanh nghiệp nhập khẩu hoặc tự đứng tên; các trang chuyên về nhập khẩu chính ngạch có hướng dẫn riêng. Chia tay nhóm ghép đơn một cách rõ ràng, chia xong mọi khoản còn treo, thì sau này vẫn có thể ghép lại cho những lô đặc biệt, như hàng mẫu, hàng mùa hay một chuyến đi xa mà một mình không đáng đi.

Câu hỏi thường gặp

Ghép đơn với người lạ trên mạng có an toàn không?

Rủi ro cao hơn nhiều so với ghép với người quen, vì bạn chuyển tiền cho người mình không biết rõ. Đã có nhiều trường hợp người đứng ra gom tiền ghép đơn rồi biến mất. Nếu phải ghép với người lạ, bắt đầu bằng lô rất nhỏ, chỉ chuyển tiền theo từng bước có bằng chứng hàng đã đặt.

Người đứng ra đặt hàng có nên lấy phí công không?

Đứng ra đặt hàng tốn thời gian liên hệ, theo dõi, chia hàng, và chịu trách nhiệm khi có chuyện. Lấy phí công là hợp lý nếu được thoả thuận rõ trước. Không lấy phí cũng được, nhưng khi đó những người khác cần chia bớt việc, tránh để một người làm hết rồi sinh bất mãn.

Hàng ghép đơn thì chứng từ đứng tên ai?

Thường chứng từ đứng tên người đứng ra đặt hoặc bên trung gian, nên những người còn lại khó chứng minh nguồn gốc phần hàng của mình khi bị kiểm tra. Cần thoả thuận trước cách mỗi người nhận giấy tờ cho phần của mình, và hỏi bên trung gian xem họ có tách chứng từ được không.

Một người rút khỏi nhóm sau khi đã đặt hàng thì sao?

Nếu hàng đã đặt và thanh toán, người rút vẫn phải nhận phần hàng hoặc tự tìm người nhận thay, vì người bán không hoàn tiền vì lý do của bên mua. Điều này nên ghi trong thoả thuận từ đầu, kèm thời hạn chuyển tiền và cách xử lý khi chậm.

Ghép đơn có giúp giảm rủi ro hàng lỗi không?

Không trực tiếp. Ghép đơn giảm giá và phí cố định, còn chất lượng vẫn phụ thuộc người bán và cách kiểm hàng. Có một lợi ích gián tiếp: đơn lớn hơn khiến người bán coi trọng hơn, và nhiều người cùng kiểm thì dễ phát hiện lỗi hơn, nếu nhóm có quy trình kiểm rõ ràng.