Tỷ giá trong đơn order là tỷ giá do chính bên trung gian đặt ra để quy nhân dân tệ sang tiền đồng, không phải tỷ giá niêm yết của ngân hàng. Phần chênh giữa hai tỷ giá này là một khoản thu của bên order, đôi khi lớn hơn cả phí mua hộ ghi trên báo giá. Cách kiểm đơn giản nhất là chia tổng tiền đồng bạn trả cho phần tiền hàng cho tổng nhân dân tệ của giỏ hàng: con số đó là tỷ giá thực bạn đang trả.
Việc bên order áp tỷ giá cao hơn ngân hàng không có gì sai: họ phải mua nhân dân tệ, chịu chi phí chuyển tiền, chịu rủi ro tỷ giá biến động trong lúc giữ tiền. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ người thuê không biết để so sánh. Bài này chỉ cách nhìn thấy khoản chênh đó, những thời điểm tỷ giá được chốt, và các tình huống tỷ giá hay bị bỏ qua. Bài không nêu tỷ giá thật; mọi con số đều là ví dụ giả định chọn tròn cho dễ nhẩm.
Ba loại tỷ giá người bán nhỏ hay gặp
Tỷ giá niêm yết của ngân hàng thường có giá mua vào và giá bán ra. Khi bạn cần nhân dân tệ để trả cho người bán, mức liên quan là giá ngân hàng bán ra. Đây là mốc tham khảo, không phải mức bên order bắt buộc phải theo, và việc mua ngoại tệ tại ngân hàng còn phụ thuộc mục đích, giấy tờ theo quy định hiện hành.
Tỷ giá của bên order là mức họ công bố, thường cao hơn mốc tham khảo một khoảng. Có bên công bố hằng ngày trên hệ thống, có bên báo theo từng đơn. Khoảng chênh này bù cho chi phí mua và chuyển nhân dân tệ, và là một phần lợi nhuận của họ.
Tỷ giá quy đổi của thẻ áp dụng khi bạn tự thanh toán trên sàn bằng thẻ phát hành ở Việt Nam. Ngân hàng phát hành thẻ quy đổi theo tỷ giá của họ hoặc của tổ chức thẻ, cộng thêm phí chuyển đổi ngoại tệ theo biểu phí của từng ngân hàng. Người tự mua hay quên khoản này khi so với mua hộ.
Ba tỷ giá này khác nhau trong cùng một ngày. Khi so sánh chi phí, điều quan trọng không phải là con số nào cao hơn, mà là bạn đã cộng đủ mọi khoản đi kèm mỗi cách hay chưa.
Thêm một lưu ý về nguồn tham khảo: tỷ giá trên các trang tổng hợp hoặc công cụ tra cứu thường là tỷ giá giữa thị trường, không phải mức bạn mua được ở đâu cả. So tỷ giá bên order với con số đó sẽ luôn thấy chênh lớn. Mốc so có ý nghĩa hơn là giá bán ra của ngân hàng bạn đang dùng, hoặc tỷ giá thực của chính bạn khi tự thanh toán bằng thẻ.
Tính tỷ giá thực bạn đang trả
Bạn không cần biết bên order mua nhân dân tệ ở đâu. Chỉ cần ba con số có sẵn trong đơn hàng.
- Lấy tổng tiền hàng tính bằng nhân dân tệ, gồm cả phí vận chuyển nội địa Trung Quốc nếu bên order quy đổi khoản đó cùng tiền hàng.
- Lấy tổng tiền đồng bạn trả cho phần đó, tách riêng khỏi phí mua hộ, cước quốc tế và các phí khác.
- Chia số thứ hai cho số thứ nhất. Kết quả là tỷ giá thực của đơn.
- Nếu bên order không tách được phần tiền hàng khỏi các phí, cộng phí mua hộ vào và chia lại; con số này là chi phí trên mỗi nhân dân tệ hàng hoá, dùng để so hai bên với nhau.
Ví dụ giả định, dùng số tròn cố ý xa thực tế và "đơn vị tiền" (đv) quy ước thay cho đồng: giỏ hàng 1.000 nhân dân tệ, bên A báo tỷ giá 1 NDT = 10 đv và phí mua hộ 10%, tổng phần hàng là 11.000 đv, tức 11 đv cho mỗi nhân dân tệ hàng hoá. Bên B ghi "miễn phí mua hộ" nhưng áp tỷ giá 11,5 đv, tổng là 11.500 đv, tức 11,5 đv cho mỗi nhân dân tệ. "Miễn phí" trong trường hợp này lại cao hơn.
Tỷ giá được chốt lúc nào
Một đơn order có nhiều mốc thời gian. Tỷ giá chốt ở mốc nào quyết định ai chịu biến động trong khoảng giữa.
| Mốc chốt | Cách làm | Ai chịu biến động | Nên hỏi |
|---|---|---|---|
| Lúc báo giá | Tỷ giá ghi trong báo giá áp cho cả đơn | Bên order, nếu bạn cọc ngay | Báo giá có hiệu lực bao lâu |
| Lúc cọc | Tỷ giá của ngày bạn chuyển cọc | Bên order cho phần đã cọc | Phần trả nốt dùng tỷ giá ngày nào |
| Lúc thanh toán cho shop | Tỷ giá ngày bên order trả shop | Bạn, trong khoảng từ cọc tới thanh toán | Bao lâu sau cọc thì thanh toán |
| Lúc hàng về, tất toán | Áp lại tỷ giá cho phần còn thiếu | Bạn, cho phần còn thiếu | Phần nào bị áp lại |
Không có mốc nào đúng hay sai. Điều cần là biết mốc nào được dùng và ghi lại. Với đơn nhỏ, chênh lệch do biến động trong vài ngày thường không đáng kể; với lô lớn, nó có thể đáng để thoả thuận trước.
Những chỗ tỷ giá hay bị bỏ qua
Tiền hoàn khi shop hết hàng. Bạn trả theo tỷ giá hôm đặt; tiền hoàn có thể được quy theo tỷ giá hôm hoàn, thường là tỷ giá mua vào thấp hơn. Mỗi lần hoàn là một lần mất phần chênh. Hỏi trước tiền hoàn quy đổi theo tỷ giá nào, và có được giữ lại thành số dư bằng nhân dân tệ để dùng cho đơn sau không.
Phí vận chuyển nội địa Trung Quốc. Khoản này tính bằng nhân dân tệ, nên cũng chịu tỷ giá của bên order. Với đơn nhiều shop, nó không nhỏ.
Phụ phí thu bằng nhân dân tệ ở kho Trung Quốc. Kiểm đếm, đóng gỗ, đóng lại kiện nếu thu bằng nhân dân tệ thì cũng qua tỷ giá. Hỏi các khoản này tính bằng tiền nào.
Chênh giữa giá trên sàn và giá bên order ghi. Một số bên ghi lại giá sản phẩm khi báo cho bạn, có khi do sàn đổi giá theo phân loại hay khuyến mãi. Đối chiếu đúng giá phân loại bạn chọn trên sàn ở thời điểm đặt, chụp màn hình trang sản phẩm khi gửi yêu cầu.
Tự thanh toán: đừng quên phí của chính mình
Người chuyển từ mua hộ sang tự mua hay so tỷ giá bên order với tỷ giá ngân hàng niêm yết rồi kết luận tự mua rẻ hơn hẳn. Thực tế, khi bạn thanh toán bằng thẻ quốc tế, khoản bị trừ gồm tiền hàng quy đổi theo tỷ giá của ngân hàng phát hành hoặc tổ chức thẻ, cộng phí chuyển đổi ngoại tệ theo biểu phí của ngân hàng. Một số phương thức thanh toán trên sàn cũng có phí riêng cho thẻ phát hành ở nước ngoài.
Cách so đúng vẫn là cách ở trên: sau khi sao kê về, lấy tổng tiền đồng bị trừ chia cho tổng nhân dân tệ đã thanh toán. Làm vài lần, bạn có tỷ giá thực của cách tự trả, đem so với tỷ giá thực của bên order. Chỉ khi có hai con số cùng kiểu đó, việc so mới có ý nghĩa.
Cần nói rõ một điều: nhờ người lạ hoặc nhóm trên mạng "thanh toán hộ giá tốt" là cách tự trả nhưng mang rủi ro của một giao dịch không có bảo đảm. Tiền đã chuyển cho họ, còn việc họ có trả cho shop hay không thì bạn không kiểm soát được. Đổi ngoại tệ, chuyển tiền qua kênh không chính thức cũng có rủi ro pháp lý; nên dùng kênh hợp pháp và hỏi ngân hàng về quy định hiện hành.
Dấu hiệu tỷ giá đang bị dùng thiếu minh bạch
Tỷ giá chỉ hiện sau khi bạn đã chuyển tiền. Báo giá ghi tổng tiền đồng nhưng không ghi tỷ giá áp, hoặc chỉ báo tỷ giá khi bạn hỏi lúc tất toán. Không biết tỷ giá thì không tính được tỷ giá thực, và không so được với bên khác.
Mỗi đơn một tỷ giá khác nhau trong cùng ngày. Biến động trong ngày có thể có, nhưng chênh lớn giữa hai đơn đặt cách nhau vài giờ mà không giải thích được thì nên hỏi lại.
Quảng cáo phí rất thấp hoặc bằng không. Phí mua hộ là khoản dễ thấy nên hay được hạ thấp để thu hút; phần thu bù thường nằm ở tỷ giá hoặc cước. Không sai, nhưng phải tính tổng mới biết.
Tiền hoàn luôn về dưới dạng số dư. Mọi khoản hoàn đều chỉ cộng vào ví trên hệ thống, không rút được về tài khoản, và được quy đổi theo một tỷ giá khác. Lâu dần, số dư này thành khoản vốn nằm chết trong tay người khác.
Không có lịch sử tỷ giá để đối chiếu. Bên làm việc rõ ràng thường lưu tỷ giá áp cho từng đơn trong lịch sử đơn hàng. Nếu không có, bạn tự chụp lại mỗi lần chuyển tiền.
Đưa tỷ giá vào giá vốn và giá bán
Người bán nhỏ hay lấy một tỷ giá "nhớ trong đầu" để tính giá vốn cho mọi lô hàng. Cách này đúng gần đúng khi tỷ giá ổn định, nhưng sai dần khi tỷ giá dịch chuyển trong nhiều tháng, hoặc khi bạn đổi bên order. Một sai số nhỏ trên mỗi nhân dân tệ, nhân với hàng nghìn nhân dân tệ mỗi tháng, đủ làm lệch biên lãi bạn tưởng mình có.
Cách gọn là ghi tỷ giá thực của từng lô vào sổ, rồi tính giá vốn từng món theo đúng tỷ giá đó. Khi định giá bán cho lô mới, dùng tỷ giá thực của lô gần nhất cộng một khoảng dự phòng cho biến động, thay vì một con số cố định. Khoảng dự phòng bao nhiêu là quyết định của bạn, tuỳ thời gian từ lúc đặt đến lúc bán hết hàng.
Việc này không nhằm đoán tỷ giá đi lên hay xuống, việc mà không ai làm chắc được. Nó chỉ để bảo đảm con số giá vốn trên sổ của bạn phản ánh đúng tiền bạn đã trả.
Một bảng sổ gọn có thể chỉ gồm bảy cột: ngày đặt, mã đơn, tổng nhân dân tệ, tỷ giá báo, tổng tiền đồng phần hàng, tỷ giá thực, ghi chú. Cột ghi chú dành cho những gì làm tỷ giá thực lệch khỏi tỷ giá báo, như một khoản hoàn hay một phụ phí thu bằng nhân dân tệ. Sau một quý, nhìn cột tỷ giá thực, bạn biết ngay chi phí đổi tiền của mình đang ổn định hay đang trôi.
Khi đổi sang một bên order mới, bảng này còn cho bạn mốc so sánh công bằng: đặt cùng một giỏ hàng quen thuộc, tính tỷ giá thực và chi phí trên mỗi nhân dân tệ hàng hoá, rồi so với vài lô gần nhất của bên cũ. Quyết định dựa trên số liệu của chính bạn luôn chắc hơn dựa trên lời giới thiệu.
Câu hỏi thường gặp
Bên order áp tỷ giá cao hơn ngân hàng có phải là lừa không?
Không. Họ có chi phí mua và chuyển nhân dân tệ, và tỷ giá là một phần cách họ tính tiền công. Điều cần là tỷ giá được công bố rõ trước khi bạn trả tiền và không bị thay đổi tuỳ tiện sau đó. Bạn so bằng tỷ giá thực, không so bằng cảm giác.
Có nên chọn bên order có tỷ giá thấp nhất không?
Chỉ khi các khoản khác tương đương. Một bên tỷ giá thấp nhưng phí mua hộ cao, hoặc cước cao, có thể có tổng cao hơn. Hãy quy về chi phí trên mỗi nhân dân tệ hàng hoá cộng cước cho cùng một giỏ hàng rồi mới kết luận.
Nạp tiền trước vào ví của bên order khi tỷ giá thấp có lợi không?
Có thể giữ được tỷ giá của ngày nạp nếu bên order cho phép, nhưng tiền nằm trong ví của họ là khoản bạn đang cho họ giữ, không có bảo đảm như tiền trong tài khoản ngân hàng. Chỉ nạp vừa đủ cho các đơn sắp đặt, và hỏi rõ điều kiện rút lại.
Tỷ giá ghi trên trang của bên order đổi liên tục thì lấy mốc nào?
Lấy mốc mà điều khoản hoặc báo giá ghi là mốc chốt cho đơn của bạn. Chụp lại tỷ giá hiển thị lúc bạn chuyển tiền kèm thời gian, để đối chiếu khi tất toán. Nếu điều khoản không ghi, hãy hỏi trước và xin xác nhận bằng tin nhắn.
Tự thanh toán bằng thẻ có tốn thêm phí gì ngoài tỷ giá?
Thường có phí chuyển đổi ngoại tệ do ngân hàng phát hành thẻ thu, theo biểu phí riêng của từng ngân hàng. Một số phương thức thanh toán trên sàn có thêm phí với thẻ nước ngoài. Xem sao kê sau vài giao dịch để biết tổng chi phí thực.
Có cách nào tránh rủi ro tỷ giá cho lô hàng lớn không?
Cách đơn giản là thoả thuận chốt tỷ giá ngay lúc cọc cho toàn bộ đơn và ghi vào văn bản, hoặc chia đơn lớn thành vài đợt đặt gần nhau. Mục đích là biết chắc giá vốn, không phải kiếm lời từ tỷ giá.