Người mới đánh hàng Trung Quốc thường mang theo vài niềm tin nghe hợp lý nhưng sai: hàng Trung Quốc cái gì cũng rẻ, lên sàn là gặp thẳng xưởng, hàng Trung Quốc là hàng kém, ảnh đẹp và nhiều sao là chắc ăn, mua càng nhiều càng lời, đi một chuyến là có mối lâu dài, hàng nhỏ lẻ thì không ai kiểm tra. Mỗi niềm tin có một phần đúng, và chính phần đúng đó làm người ta tin trọn.
Bài này đặt từng hiểu lầm cạnh thực tế, giải thích cơ chế phía sau, và chỉ việc nên làm thay. Đọc như một danh sách để tự kiểm trước khi bỏ tiền vào lô đầu.
"Hàng Trung Quốc cái gì cũng rẻ"
Phần đúng: Trung Quốc có quy mô sản xuất lớn, chuỗi cung ứng dày đặc theo vùng, nhiều mặt hàng tiêu dùng được làm với chi phí đơn vị thấp. Ai từng lướt sàn sỉ đều thấy những mức giá gốc khiến hàng bày ở chợ Việt Nam trông đắt.
Phần sai nằm ở chữ "cái gì cũng" và ở chỗ đem giá gốc so với giá bán lẻ. Giá gốc chưa có ship nội địa, phí trung gian, cước về Việt Nam, hao hụt, chi phí bán. Với hàng cồng kềnh hoặc dễ vỡ, các lớp đó có thể bằng hoặc hơn giá gốc. Với những mặt hàng Việt Nam cũng sản xuất tốt, hàng trong nước có khi cạnh tranh ngang hoặc hơn khi tính đủ. Còn những mặt hàng thật sự có giá gốc rất thấp thì cũng rất nhiều người Việt khác đã nhập, giá bán ở Việt Nam đã bị kéo sát giá vốn.
Việc nên làm: không bao giờ so giá gốc trên sàn với giá bán của người khác. Luôn tính giá về tay đủ năm lớp rồi mới so. Nếu khoảng chênh sau khi tính đủ không đủ bù công sức và rủi ro, mặt hàng đó không rẻ với bạn, dù giá gốc trông rất thấp.
"Lên sàn sỉ là gặp thẳng xưởng"
Phần đúng: trên 1688 có rất nhiều xưởng tự bán, và sàn có những nhãn để người mua lọc người bán là nhà sản xuất. Ở một số vùng, xưởng nhỏ bán thẳng cho người mua lẻ sỉ là chuyện bình thường.
Phần sai: cũng rất nhiều người bán là công ty thương mại, đại lý, hoặc người gom hàng từ nhiều xưởng. Một số người bán gắn chữ "xưởng" trong tên gian hàng mà không phải xưởng. Nhãn của sàn có tiêu chí riêng và có thể thay đổi; nó là một tín hiệu, không phải bảo đảm. Hơn nữa, xưởng thật chưa chắc là lựa chọn tốt nhất cho người mua nhỏ: xưởng có thể đòi số lượng tối thiểu cao, ít kiên nhẫn với đơn lẻ, trong khi một người bán thương mại chuyên phục vụ người mua nhỏ lại cho phép trộn mẫu, trộn màu.
Việc nên làm: thay câu hỏi "có phải xưởng không" bằng ba câu hỏi thực dụng hơn. Người bán này có cho đặt số lượng nhỏ và trộn màu không? Họ giao đúng hẹn và đúng mẫu không? Họ xử lý khiếu nại thế nào? Một người bán thương mại tốt có giá trị hơn một xưởng không hợp với quy mô của bạn. Khi lượng đặt của bạn lớn dần và cần làm mẫu riêng, lúc đó mới đáng công tìm tới xưởng thật.
"Hàng Trung Quốc là hàng kém"
Đây là định kiến ngược với hiểu lầm đầu, và cũng sai theo cách tương tự. Trung Quốc sản xuất hàng trải từ rất rẻ, rất kém tới rất tốt, cho mọi thị trường trên thế giới. Cùng một kiểu túi có thể có năm mức chất lượng ở năm mức giá, từ những xưởng khác nhau, có khi trong cùng một khu.
Chất lượng bạn nhận được phụ thuộc chủ yếu vào ba thứ: bạn chọn mức giá nào, bạn mô tả yêu cầu rõ tới đâu, và bạn kiểm hàng kỹ tới đâu. Người mua chỉ nhìn giá thấp nhất sẽ nhận hàng ở mức chất lượng tương ứng. Người mua nói rõ chất liệu, độ dày, kiểu đường may, cách đóng gói, và có hàng mẫu để đối chiếu, sẽ nhận hàng sát yêu cầu hơn nhiều.
Việc nên làm: trước khi đặt số lượng, mua hàng mẫu từ hai ba người bán ở các mức giá khác nhau, đặt cạnh nhau để so. Giữ lại chiếc mẫu bạn chọn làm chuẩn đối chiếu cho lô hàng, ghi rõ của người bán nào, ngày nào, để khi lô hàng về có cái mà so. Khi khách hỏi, mô tả trung thực nguồn gốc và chất lượng, không gọi hàng Trung Quốc bằng những cái tên gây hiểu nhầm về xuất xứ.
Một điều nữa: chất lượng của cùng một người bán có thể thay đổi giữa các lô. Lô đầu đạt không có nghĩa lô sau tự động đạt. Người đánh hàng lâu năm kiểm lô thứ mười kỹ như lô thứ nhất, nhất là khi người bán vừa đổi nguồn vải, đổi phụ liệu hay vừa qua mùa cao điểm.
"Ảnh đẹp, nhiều đánh giá tốt là chắc ăn"
Ảnh trên trang người bán thường được chụp từ hàng mẫu tốt nhất, dưới ánh sáng chuyên nghiệp, có khi đã chỉnh màu. Nhiều người bán dùng chung một bộ ảnh của cùng một mẫu dù hàng của họ lấy từ các xưởng khác nhau. Vì vậy ảnh chỉ cho biết kiểu dáng, gần như không cho biết chất lượng của lô hàng bạn sẽ nhận.
Đánh giá của người mua có giá trị hơn ảnh, nhưng cũng phải đọc đúng cách. Số sao trung bình cao chưa nói lên nhiều; nội dung đánh giá tiêu cực, ảnh do người mua tự chụp, và các đánh giá có ngày gần đây mới là phần đáng đọc. Đánh giá rất nhiều nhưng ngắn, giống nhau, dồn vào một khoảng thời gian là dấu hiệu nên dè chừng. Danh mục về sàn trên trang có bài riêng về cách đọc đánh giá và nhận ra người bán ảo.
Việc nên làm: dùng ảnh để chọn kiểu, dùng ảnh người mua và đánh giá tiêu cực để đoán chất lượng, và dùng hàng mẫu để xác nhận. Không đặt số lượng lớn dựa trên ảnh của người bán.
"Mua càng nhiều càng lời" và "một chuyến là có mối lâu dài"
Giá bậc thang làm người mới tin rằng cứ đặt nhiều là lời hơn. Đúng là giá mỗi món giảm khi số lượng tăng, nhưng lời chỉ đến khi hàng được bán ra. Đặt gấp đôi để giá giảm một chút, rồi phải giữ hàng thêm ba tháng hoặc xả một phần dưới giá vốn, thì tổng lời có thể thấp hơn đặt vừa đủ. Số lượng nên đặt là số bạn bán hết trong khoảng thời gian chấp nhận được, không phải số cho giá đẹp nhất.
Hiểu lầm thứ hai đến từ những câu chuyện "đi một chuyến, quen chủ gian, về đặt qua tin nhắn mãi". Điều đó có xảy ra, nhưng mối quan hệ làm ăn được xây bằng nhiều lần giao dịch suôn sẻ, không phải bằng một lần gặp. Chủ gian nhớ những khách đặt đều, trả tiền đúng hẹn, khiếu nại có lý. Khách chỉ đến một lần, đặt ít, rồi biến mất thì ở bất kỳ chợ nào cũng không thành mối.
Việc nên làm: đặt số lượng theo tốc độ bán đã biết. Coi mỗi người bán là một mối đang thử việc: ghi lại từng lần giao dịch, chỉ dồn đơn vào những người đã qua vài lô ổn định.
"Hàng nhỏ lẻ thì không ai kiểm tra"
Đây là hiểu lầm đắt nhất. Hàng hoá bày bán hoặc lưu kho để bán ở Việt Nam có thể bị cơ quan quản lý thị trường kiểm tra nguồn gốc, bất kể quy mô cửa hàng. Hàng không có hoá đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp có rủi ro bị tạm giữ, tịch thu và xử phạt theo quy định hiện hành. Hàng mang nhãn hiệu của người khác có thể bị xử lý về sở hữu trí tuệ. Hàng thuộc nhóm phải công bố hoặc hợp quy mà chưa làm thủ tục cũng vậy. Bán online không nằm ngoài phạm vi đó; các sàn thương mại điện tử ở Việt Nam cũng có quy định riêng về hàng hoá được đăng bán.
Người mới thường nghe "bên trung gian lo hết" và yên tâm. Cần hỏi rõ: bên trung gian đưa hàng về theo hình thức nào, có chứng từ gì giao lại cho bạn, chứng từ đó có đủ để chứng minh nguồn gốc khi bị kiểm tra không. Lời hứa "bao hết" mà không có giấy tờ là lời hứa không bảo vệ được bạn. Càng không nên tin những gợi ý chia nhỏ hàng, khai khác đi hay đi đường không chính thức cho "đỡ tốn": đó là các cách mà rủi ro cuối cùng đổ lên chính người đặt hàng.
Việc nên làm: tránh hàng giả nhãn hiệu và các nhóm hàng có thủ tục riêng khi chưa nắm rõ; hỏi bằng văn bản về chứng từ trước khi thuê trung gian; giữ mọi giấy tờ mua hàng. Mức độ, cách xử lý cụ thể thay đổi theo văn bản hiện hành, nên kiểm với cơ quan có thẩm quyền hoặc người có chuyên môn khi làm lớn. Danh mục kiểm hàng và rủi ro của trang có bài riêng về giấy tờ nên giữ khi bị kiểm tra.
Bảng tóm tắt để tự kiểm
Đọc lại kế hoạch lô đầu của bạn và đánh dấu xem nó đang dựa vào hiểu lầm nào:
| Hiểu lầm | Thực tế | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Cái gì cũng rẻ | Giá gốc thấp, giá về tay có thể không | Tính đủ năm lớp chi phí rồi mới so |
| Lên sàn là gặp xưởng | Nhiều người bán là thương mại; nhãn chỉ là tín hiệu | Chọn người bán hợp quy mô của mình |
| Hàng Trung Quốc là hàng kém | Chất lượng trải rộng theo giá và yêu cầu | Mua mẫu so sánh, giữ mẫu chuẩn |
| Ảnh đẹp, nhiều sao là chắc | Ảnh là hàng mẫu tốt nhất; sao có thể bị làm đẹp | Đọc ảnh người mua, đánh giá tiêu cực gần đây |
| Mua càng nhiều càng lời | Lời chỉ đến khi bán được | Đặt theo tốc độ bán đã biết |
| Một chuyến là có mối | Mối được xây qua nhiều lần giao dịch | Ghi sổ, dồn đơn dần cho người bán ổn định |
| Nhỏ lẻ không ai kiểm tra | Mọi hàng đang bán đều có thể bị kiểm tra nguồn gốc | Giữ chứng từ, tránh hàng giả nhãn hiệu và hàng có thủ tục |
Không cần sửa hết cùng lúc. Nhưng nếu kế hoạch của bạn đang dựa vào ba hiểu lầm trở lên, nên dừng lại vài ngày, làm lại phép tính và thu nhỏ lô đầu.
Câu hỏi thường gặp
Hàng Trung Quốc có phải lúc nào cũng rẻ hơn hàng Việt Nam?
Không. Với nhiều mặt hàng, khi cộng đủ cước, phí trung gian, hao hụt và thời gian chờ, giá về tay của hàng Trung Quốc có thể ngang hoặc cao hơn hàng sản xuất trong nước. Nên so bằng giá về tay và chất lượng thực tế, không so giá gốc trên sàn với giá bán của người khác.
Làm sao biết người bán trên 1688 là xưởng hay công ty thương mại?
Có thể xem các nhãn sàn gắn, thông tin đăng ký kinh doanh hiển thị trên trang, ảnh nhà xưởng, dải sản phẩm (xưởng thường chuyên một nhóm hàng, người thương mại bán rất nhiều nhóm). Nhưng với người mua nhỏ, câu hỏi quan trọng hơn là người bán có phục vụ tốt đơn nhỏ của bạn không.
Có nên nói với khách rằng hàng là hàng Trung Quốc?
Nên mô tả trung thực xuất xứ khi khách hỏi và trên nhãn hàng theo quy định ghi nhãn hiện hành. Gọi hàng Trung Quốc bằng tên gây hiểu nhầm về xuất xứ có thể vi phạm quy định về ghi nhãn và quyền lợi người tiêu dùng, và làm mất lòng tin khi khách phát hiện.
Đánh giá trên sàn Trung Quốc có bị làm giả không?
Có những người bán tìm cách làm đẹp đánh giá, như ở mọi sàn thương mại điện tử. Dấu hiệu thường gặp là nhiều đánh giá ngắn, giống nhau, dồn vào một thời điểm, ảnh người mua trông như ảnh quảng cáo. Ảnh người mua tự chụp và đánh giá tiêu cực có chi tiết thường đáng tin hơn.
Bên trung gian nói "bao hết" thì có cần lo về chứng từ nữa không?
Vẫn cần. Khi hàng bày bán của bạn bị kiểm tra, người phải chứng minh nguồn gốc là bạn. Hỏi bằng văn bản bên trung gian đưa hàng về theo hình thức nào và giao lại cho bạn chứng từ gì. Lời hứa miệng không thay được giấy tờ.
Hiểu lầm nào làm người mới mất tiền nhiều nhất?
Hai hiểu lầm gây thiệt hại lớn nhất thường là so giá gốc thay vì giá về tay, dẫn tới lô hàng lỗ ngay từ đầu, và nghĩ rằng hàng nhỏ lẻ không bị kiểm tra, dẫn tới mất cả lô khi bị tạm giữ. Hai việc này đều phòng được bằng tính toán và giấy tờ trước khi đặt.